Zawichost
Herb Zawichostu
Państwo	Polska
Województwo	świętokrzyskie
Powiat	sandomierski
Gmina	Zawichost gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1255
Burmistrz	Tomasz Siwek
Powierzchnia	20,15 km²
Ludność (2007) • liczba • gęstość	1821[1] 93,7 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 15
Kod pocztowy	27-630
Tablice rejestracyjne	TSA
Położenie na mapie Polski Zawichost
50°48′24″N 21°51′23″E / 50.80667, 21.85639Na mapach: 50°48′24″N 21°51′23″E / 50.80667, 21.85639
TERC (TERYT)	3263409094
Urząd miejski ul. Żeromskiego 50 27-630 Zawichost
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Zawichost w Wikisłowniku
Strona internetowa

Zawichost – miasto w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, znane dziś głównie z podawanych przed godziną 12:00 w I Programie Polskiego Radia komunikatów o stanie wód na największych rzekach w kraju^[2]. Siedziba miejsko-wiejskiej gminy Zawichost. Prawa miejskie od co najmniej 1255.

Miasto położone jest w Małopolsce, w ziemi sandomierskiej^[3], na skraju Małopolskiego Przełomu Wisły.

Według danych z 31 grudnia 2007 Zawichost miał 1821 mieszkańców^[1].

[edytuj] Położenie

Miasto położone jest nad Wisłą, na wysokim wapiennym tarasie jej lewego brzegu. W okolicy miasta znajdują się złoża kamienia wapiennego oraz glinki krzemionkowej. Zawichost położony jest ok. 17 km na północny zachód od Sandomierza. Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 777 z Sandomierza do Maruszowa oraz droga nr 755 z Kosina do Ostrowca Świętokrzyskiego. W Zawichoście znajduje się przeprawa promowa przez Wisłę, powstała za pozwoleniem króla Zygmunta Augusta^[2].

Przez miasto przechodzi czerwony szlak turystyczny z Gołoszyc do Piotrowic.

[edytuj] Historia

Widok na Zawichost ze zniszczonym zamkiem w tle. Erik Dahlbergh, 1656 r.

Kościół Wniebowzięcia NMP

Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z ok. 1148 Zawichost był grodem kasztelańskim i osadą targową położoną w pobliżu przeprawy przez Wisłę. Od końca XII w. był siedzibą archidiakonatu. W 1205 w bitwie pod Zawichostem, książęta Leszek Biały i Konrad mazowiecki pokonali wojska księcia halickiego Romana, który w czasie tej bitwy poległ.

Dokładna data nadania Zawichostowi praw miejskich nie jest znana, ale przyjmuje się, że nastąpiło to przed rokiem 1255. Zawichost był niszczony podczas kolejnych najazdów tatarskich w 1241, 1259 i 1500 Miasto jednak szybko odbudowywało się po klęskach.

W 1257 książę Bolesław Wstydliwy nadał miasto oraz 25 okolicznych miejscowości założonemu w Zawichoście klasztorowi klarysek. Przywilej lokacyjny nadawał Zawichostowi 44 łany jako uposażenie, a także prawo do odbywania targów, warzenia piwa i pobierania cła od miedzi i ołowiu spławianych Wisłą. Od XIV w. Zawichost był miastem królewskim i siedzibą starostwa niegrodowego. Za panowania Kazimierza Wielkiego klasztor został umocniony. Król wybudował tu także obronny zamek, który miał strzec przeprawy przez Wisłę. Zawichost miał w tym czasie 540 mieszkańców.

Największy rozkwit miasta przypadł w wieki XV i XVI. Zawichost położony był w tym czasie na szlaku handlowym prowadzącym z Krakowa na Litwę i Ruś. Miasto korzystało z ceł pobieranych od towarów spławianych na Wiśle. Rozwijało się rzemiosło (m.in. piwowarstwo). W 1564 w mieście znajdował się ratusz, łaźnia, słodownia, 4 jatki rzeźnicze oraz 126 domów.

Zawichost został zniszczony podczas potopu szwedzkiego w 1655 i najazdu Rakoczego w 1657 Najeźdźcy spalili wówczas zamek, którego nieodbudowane mury runęły do Wisły w 1813, podczas wielkiej powodzi. W 1666 miasto nawiedził ogromny pożar i zaraza – nieszczęścia, które uśmierciły większość mieszkańców. Ich ciała pochowano prawdopodobnie na niewielkim wzgórzu w południowej części miasta, na którym stoi dziś żelazny krzyż, a obok betonowy austriacki bunkier z I wojny światowej^[2]. Po tych wydarzeniach miasto podupadło. Jego problemy pogłębiły się po rozbiorach Polski, po których Zawichost stał się miastem pogranicznym.

Na początku XVIII w. w pobliżu Zawichostu powstało miasto Starostów (przemianowane później na Prosperów), zamieszkane głównie przez Żydów. W 1820 zostało przyłączone do Zawichostu. Ustalił się wówczas podział na położone przy Wiśle "polskie miasto" i oddalone nieco od rzeki "żydowskie miasto". Granicę wyznaczał murowany krzyż stojący przy dzisiejszej ul. Żeromskiego^[2].

W 1827 połączone miasto miało 281 domów (jednak tylko 5 murowanych) i 2320 mieszkańców. W Zawichoście każdego tygodnia odbywały się dwa targi. W ciągu roku w mieście było 12 jarmarków. W 1888 Zawichost utracił prawa miejskie. W XIX w. w mieście funkcjonowały: cegielnia, garncarnia, 2 wapienniki oraz zakłady rzemieślnicze. W 1926 Zawichost odzyskał prawa miejskie.

W czasie okupacji niemieckiej Niemcy utworzyli tutaj getto, w którym przetrzymywanych było ok. 5 tysięcy Żydów. Funkcjonowało ono do 22 października 1942, dnia w którym Niemcy wywieźli jego mieszkańców do obozu zagłady w Bełżcu^[2].

W 1944 w Zawichoście toczyły się zacięte walki o przyczółek na Wiśle. Podczas walk miasto zostało niemal doszczętnie zniszczone. W latach powojennych Zawichost odbudowano.

W latach 1975-1998 Zawichost administracyjnie należał do woj. tarnobrzeskiego.

[edytuj] Zabytki

Kościół św. Jana Chrzciciela

Kościół św. Trójcy

• Wczesnogotycki kościół pw. Świętego Jana Chrzciciela z XIII wieku, ufundowany wraz z klasztorem klarysek przez księcia Bolesława Wstydliwego w 1245 dla jego siostry Salomei. Po bokach nawy z XVII i XVIII wieku. Z zabudowań klasztornych zachował się fragment wschodniego skrzydła.
• Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, pierwotnie romański, został gruntownie przebudowany w XIX wieku, w podziemiach kościoła znajdują się pozostałości romańskiej świątyni; obok kościoła plebania z XIX wieku
• Kościół pw. Świętej Trójcy z XIII wieku, przebudowany w stylu barokowym, wyposażenie kościoła późnobarokowe
• Pozostałości kaplicy pw. św. Maurycego z początku XI wieku, odkryte podczas badań archeologicznych, jest to fragment absydy romańskiego kościoła zabranego kiedyś przez Wisłę
• Kamienny obelisk służący do pomiaru stanu wody na Wiśle, przy ulicy św. Leonarda
• Dom zajezdny z XIX wieku przy Małym Rynku
• Domy z XIX i początku XX wieku

[edytuj] Bibliografia

• Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski, PWN, Warszawa 1998, ISBN 83-01-12677-9
• Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965-1967

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Cmentarz żydowski w Zawichoście

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Strona urzędu miasta i gminy w Zawichoście

• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta województwa świętokrzyskiego Bodzentyn • Busko-Zdrój • Chmielnik • Chęciny • Ćmielów • Daleszyce • Działoszyce • Jędrzejów • Kazimierza Wielka • Kielce • Koprzywnica • Końskie • Kunów • Małogoszcz • Opatów • Osiek • Ostrowiec Świętokrzyski • Ożarów • Pińczów • Połaniec • Sandomierz • Sędziszów • Skalbmierz • Skarżysko-Kamienna • Starachowice • Staszów • Stąporków • Suchedniów • Wąchock • Włoszczowa • Zawichost

p • d • e Gmina Zawichost Siedziba gminy: Zawichost Miasta Zawichost Wsie Chrapanów • Czyżów Plebański • Czyżów Szlachecki • Dziurów • Dąbie • Józefków • Kolecin • Linów • Linów-Kolonia • Pawłów • Piotrowice • Podszyn • Wygoda • Wyspa

p • d • e Powiat sandomierski Miasta Koprzywnica • Sandomierz • Zawichost Gminy miejskie Sandomierz Gminy miejsko-wiejskie Koprzywnica • Zawichost Gminy wiejskie Dwikozy • Klimontów • Łoniów • Obrazów • Samborzec • Wilczyce