Wojewoda (Polska średniowieczna) – Wikipedia, wolna encyklopedia
Wojewoda (łac. palatinus) – jeden z najstarszych urzędów w Polsce.
Spis treści |
[edytuj] Legenda
Według przekazów kronikarzy pochodził jeszcze z czasów legendarnych. Jan Długosz, Marcin Kromer i Maciej Miechowita wspominają o mitycznych rządach Dwunastu Wojewodów, po wygaśnięciu rządzącego Polanami rodu Lecha a przed objęciem władzy przez Piastów.
[edytuj] Monarchia wczesnopiastowska
Spotykany na dworze pierwszych Piastów, był najważniejszym urzędnikiem państwowym. Był zarządcą dworu władcy, ścigał z urzędu przestępców, pomagał wymierzać sprawiedliwość. Kompetencje te wzorowane były na kompetencjach urzędników państwa frankijskiego, przyjęte za pośrednictwem Niemiec. Wojewoda dowodził wojskami w zastępstwie panującego (stąd polska etymologia tego urzędu). W sprzyjających warunkach wojewoda mógł podważyć pozycję słabego księcia. Świadczy o tym m. in. przykład Sieciecha, który próbował zająć miejsce księcia Władysława Hermana.
[edytuj] Rozbicie dzielnicowe
W XIII wieku wojewodowie zaczęli wyzwalać się spod władzy książąt. Stawali się powoli urzędnikami księstwa lub ziemi, stając na czele możnowładztwa. Szczególną pozycję zdobyli wojewodowie krakowski i sandomierski, tak, że tytułowali się nawet panami z Bożej łaski, która to tytulatura zastrzeżona była dla władców. Wojewoda prowadzący umiejętną politykę, w sprzyjających okolicznościach mógł doprowadzić nawet do złożenia księcia z tronu. W ten sposób pozbawiony został tronu krakowskiego Mieszko III Stary na rzecz Kazimierza II Sprawiedliwego.
[edytuj] Zjednoczone Królestwo Polskie
Przy zjednoczeniu wojewodowie stali na czele swoich ziem, lecz większość ich kompetencji przejęli nowopowołani na przełomie XIII i XIV wieku starostowie. W połowie XIV wojewodowie weszli w skład rady królewskiej.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
- Zbigniew Góralski, Urzędy i godności w dawnej Polsce, Warszawa 1983