Władysław I Herman
książę Polski
Okres panowania	od 1079 do 1102
Poprzednik	Bolesław II Szczodry
Następca	Zbigniew i Bolesław III Krzywousty
Dane biograficzne
Dynastia	Piastowie
Urodzony	ok. 1043
Zmarł	4 czerwca 1102
Ojciec	Kazimierz I Odnowiciel
Matka	Maria Dobroniega
Żona	Judyta czeska, Judyta Maria salicka
Dzieci	Zbigniew, Bolesław III Krzywousty, nieznana córka, Agnieszka, nieznana córka
Galeria w Wikimedia Commons

Władysław I Herman, grafika Aleksandra Lessera

Sarkofag Władysława Hermana w katedrze płockiej

Władysław I Herman (ur. ok. 1043, zm. 4 czerwca 1102) – książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1079-1102. Młodszy syn Kazimierza I Odnowiciela i jego żony Dobroniegi.

Władzę objął po wygnaniu brata, Bolesława Szczodrego. Zmienił kierunek polskiej polityki: zawarł sojusz z Czechami i wznowił uległość wobec cesarstwa, wyrażoną odrzuceniem starań o koronę królewską. Dążył, wraz z wojewodą Sieciechem, do wzmocnienia autorytetu monarchy. Wkrótce jednak w ręce palatyna przeszła faktyczna władza w państwie. Wobec sprzeciwu możnych, wrogo nastawionych do wszechwładzy Sieciecha, został zmuszony do jego oddalenia i podziału państwa między synów: Zbigniewa (otrzymał Wielkopolskę, Kujawy, ziemie sieradzką i łęczycką) i Bolesława (przypadły mu w udziale Śląsk i Małopolska) w 1097 roku. Herman do śmierci (1102) zachował jedynie Mazowsze i władzę zwierzchnią.

[edytuj] Młodość

Nie wiadomo nic o młodości Władysława. Według niektórych historyków po śmierci ojca panował na Mazowszu jako lennik brata. Za tą hipotezą przemawia fakt, że w czasie rządów w całym kraju jego główną siedzibą był Płock. Zapewne wtedy zawarł małżeństwo z nieznaną z imienia Polką.

Przedmiotem sporów pozostaje do dziś udział Władysława w buncie przeciw Bolesławowi Szczodremu. Najprawdopodobniej nie wziął w nim czynnego udziału, ale być może odbył się za jego cichą zgodą. Przyjmuje się, że faktyczną władzę w Polsce objął dopiero po śmierci brata – w 1081 lub 1082.

[edytuj] Panowanie

Jego panowanie to okres osłabienia państwa Piastów. Narastały tendencje odśrodkowe, możnowładztwo umacniało się kosztem księcia (Władysław Herman nigdy nie zabiegał o koronę królewską).

Faktyczną władzę sprawował palatyn Sieciech z rodu Starżów - Toporczyków. W imieniu księcia starał się wzmocnić władze monarszą osłabioną po wygnaniu króla Bolesława Szczodrego, czego wynikiem stały się liczne konflikty z możnymi za panowania Władysława Hermana.

W początkowej fazie rządów starał się Władysław o unormowanie stosunków z sąsiadami, dlatego uznał prawa księcia czeskiego Wratysława II do Śląska, przez co musiał płacić za nie trybut. Około roku 1088 po śmierci żony, Judyty Czeskiej, z którą miał syna Bolesława III zwanego Krzywoustym, ożenił się z siostrą cesarza Henryka IV Judytą Marią, co było zgodne z polityką księcia mającą na celu ułożenie pokojowych stosunków z potężnym sąsiadem.

Sytuację wewnętrzną państwa komplikowała spora ilość przyszłych kandydatów do tronu, którzy mogli zostać wykorzystani przez opozycje do walki z księciem. Dlatego tez prawdopodobnie z inicjatywy Sieciecha i Judyty Marii otruto w 1089 przybyłego z Węgier syna Bolesława Szczodrego Mieszka Bolesławowica i wysłano w tym samym czasie pierwszego syna Hermana – Zbigniewa do klasztoru w Saksonii umożliwiając Bolesławowi Krzywoustemu przyszłe objęcie tronu po ojcu.

Rok następny przyniósł udane wyprawy Sieciecha na Pomorze Gdańskie, dzięki którym udało się je podporządkować Polsce. Książę obsadził ważniejsze grody załogami, a pozostałe kazał spalić. Miało to zapobiec buntom Pomorzan. Mimo to pod koniec roku 1090 obszar ten uniezależnił się i rozpoczął się długi okres walk i najazdów na pograniczu, które dopiero miał uspokoić Bolesław III Krzywousty. W 1091 r. odwetowa wyprawa Sieciecha poniosła klęskę nad Wdą.

Od tej pory sytuacja przestała układać się po myśli księcia i Sieciecha. Śląsk się zbuntował w 1093, a tamtejszy komes Magnus z pomocą czeskiego króla i polskich możnych sprowadził do Wrocławia z klasztoru Zbigniewa. Po licznych perypetiach udało się Sieciechowi pokonać Zbigniewa w bitwie nad Gopłem, uwięzić go i odzyskać Śląsk. Jednak coraz silniejsze niezadowolenie w kraju zmusiły go do uwolnienia Zbigniewa w 1097 lub 1099. Zaraz po tym Władysław Herman dla uspokojenia opozycji, mianował swych synów – Zbigniewa i Bolesława III dowódcami wyprawy pomorskiej. Jednak oni za namową możnych zwrócili się przeciwko Sieciechowi i księciu Władysławowi zmuszając Hermana do podziału państwa pomiędzy nich. Ostatecznie nie spowodowało to trwałego pokoju i walki przeciągały się do 1101, kiedy w negocjacjach pod przewodnictwem arcybiskupa gnieźnieńskiego Marcina, Władysław Herman zgodził się na wygnanie swojego palatyna. Prawdopodobnie Sieciech powrócił jeszcze do kraju i został oślepiony.

[edytuj] Podział władzy i śmierć

Pomiędzy rokiem 1097 a 1100 synowie Władysława (Zbigniew i Bolesław III Krzywousty) przy poparciu możnych obalili Sieciecha i wymogli na ojcu podział państwa na dzielnice. Zbigniew otrzymał Wielkopolskę, Kujawy i ziemię sieradzko-łęczycką, Bolesław – Małopolskę i Śląsk, zaś Władysław zatrzymał dla siebie Mazowsze wraz z władzą zwierzchnią nad wszystkimi księstwami.

Władysław I Herman zmarł 4 czerwca 1102 r. Został pochowany w płockiej katedrze^[1].

Po jego śmierci terytorium Polski nadal pozostawało podzielone między dwóch synów monarchy. Dzielnica Zbigniewa obejmowała całą północną część państwa razem z odziedziczonym po ojcu Mazowszem.

[edytuj] Bilans rządów Władysława Hermana

Nie ulega wątpliwości, że sytuacja wewnętrzna i międzynarodowa Polski za panowania Władysława I Hermana była na tyle skomplikowana, że mógłby sobie z nią poradzić jedynie władca bardzo energiczny i o silnej osobowości. On z pewnością takim nie był. Jego bierne zachowanie, by nie rzec apatia, w najbardziej przełomowych momentach panowania może razić. Kto wie, czy nie było to następstwo wieloletniej i bolesnej choroby nóg, na którą, zgodnie z relacją Galla Anonima, cierpiał władca. A może, jak wielu innych, nie tylko polskich władców, wyniesiony został na tron dzięki zbiegowi okoliczności, zaś o władzę przypadkiem zdobytą specjalnie nie dbał, nie mając do tego odpowiedniego temperamentu, odwagi i przebiegłości – atrybutów niezbędnych średniowiecznemu władcy.

[edytuj] Rodzina

[edytuj] Żony

Żonami Władysława Hermana były:

• Przecława z rodu Prawdziców (ur. ?, zm. ?)^[2] – ślub zawarty według obrządku słowiańskiego od ok. 1070,
• Judyta (ur. w okr. 1056–1058, zm. 25 grudnia 1086) – córka Wratysława II, władcy Czech,
• Judyta Maria (ur. 9 kwietnia 1047, zm. 14 marca po 1092) – córka cesarza Henryka III.

Judyta Maria była posądzana na dworze książęcym o romans z palatynem Sieciechem.

Władysław I Herman był dwu- lub trzykrotnie żonaty. Literatura historyczna nie jest zgodna, czy matka jego syna Zbigniewa była żoną czy konkubiną. Wiadomo o niej, że była Polką, jednak jej pochodzenie pozostaje nieznane. Pojawiły się hipotezy, że mogła pochodzić z rodu Prawdziców^[3]. Możliwa jest (choć przyjmowana jako mniej prawdopodobna) także sytuacja, w której małżeństwo z matką Zbigniewa było niesakramentalne (np. zawarte według obyczaju słowiańskiego) ok. 1070^[4]. Matka Zbigniewa zmarła lub została oddalona z dworu przed ok. 1080 rokiem.

[edytuj] Dzieci

Potomstwo z Przecławą?

• Zbigniew (ur. po 1070, zm. 8 VII 1113?) – książę dzielnicowy 1102–1107.

Potomstwo z Judytą:

• Bolesław III Krzywousty (ur. 20 VIII 1086, zm. 28 X 1138) – książę dzielnicowy 1102–1107, książę Polski 1107–1138.

Potomstwo z Judytą Marią:

• NN, córka (ur. 1089 lub 1090, zm. ?) – żona nieznanego księcia ruskiego; dawniej przypuszczano, że był nim Jarosław Światopełkowicz, książę włodzimiersko-wołyński (1112-1118),
• Agnieszka (ur. 1090 lub 1091, zm. 1125) – opatka w Gandersheim i Kwedlinburgu,
• NN, córka (ur. 1091 lub 1092, zm. ?) – żona nieznanego polskiego możnowładcy; dawniej błędnie identyfikowano ją z Adelajdą, żoną Dypolda III von Vohburga, margrabiego Marchii Północnej.

[edytuj] Genealogia

[edytuj] Donacje książęce

Prawdopodobnie najstarsza pieczęć polskiego władcy

Mimo swojej nieudolności jako władcy Władysław Herman był mecenasem kultury. Fundował liczne kościoły (np. w Inowłodzu), a także tzw. złote kodeksy (m.in. ewangeliarz płocki). To on przeszczepił na ziemie polskie kult św. Idziego, który miał modlić się za narodziny następcy tronu – Bolesława Krzywoustego.

[edytuj] Zachowane dokumenty

Najstarszym polskim dokumentem, który w oryginale zachował się do naszych czasów jest XI-wieczny list Władysława Hermana, akt zwrotu dwóch złotych krzyży. Odbiorcą była katedra w Bambergu (Bawaria). Obecnie rękopis ten znajduje się w Niemczech, w archiwum państwowym w Monachium. Dodatkowym walorem tego cennego rękopisu jest to, iż zawiera on odcisk najstarszej pieczęci władców Polski. Pieczęć uwierzytelniała i nadawała moc prawną średniowiecznym dokumentom. Na dokumentach polskich podpis pojawił się dopiero na początku XVI wieku.

[edytuj] Zobacz też

• Historia Polski (do 1138)

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 1895.
• Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, Warszawa-Wrocław 1992, ISBN 83-85218-32-7.
• Nawrot A. (pod red.), Encyklopedia Historia, Kraków 2007, ISBN 978-83-7327-782-3.
• Szwarc A., Urbański M., Wieczorkiewicz P., Kto rządził Polską, Warszawa 2007.