Samorząd gospodarczy – rodzaj samorządu, obejmujący grupę osób prowadzących działalność gospodarczą w określonej dziedzinie wytwórczości.^{[1] [2]}

[edytuj] Definicja

W literaturze nie ustalono jednej definicji samorządu gospodarczego. Dlatego badacze posługują się definicjami opisowymi. Ich zdaniem samorząd gospodarczy zrzesza osoby połączone wspólnymi interesami gospodarczymi, prowadzące podobnego rodzaju działalność gospodarczą. Tworzy zarazem określoną zbiorowość społeczną, opartą na więzi nie tylko gospodarczej, ale i duchowej, reprezentującą w życiu społecznym wartości ekonomiczne, cywilizacyjne i moralne. ^{[3] [4]}

Samorząd gospodarczy obok samorządu terytorialnego, zawodowego, narodowościowego i wyznaniowego zaliczany jest do samorządu korporacyjnego, opartego o substrat osobowy (w przeciwieństwie do samorządu zakładowego, opartego na substracie majątkowym). Badacze dzielą także samorząd na terytorialny i specjalny (lub też na terytorialny i nieterytorialny), a dopiero specjalny (lub też nieterytorialny) na gospodarczy i zawodowy.

Można stwierdzić, iż samorząd gospodarczy, to grupa społeczna wyodrębniona i określona przez obowiązujące przepisy prawa, w której członkostwo jest obligatoryjne i powstaje z mocy prawa. Powołana jest do samodzielnego wykonywania zadań administracji państwowej, w formach dla niej właściwych (np. poprzez wydawanie decyzji administracyjnych). Posiada organizację ustaloną w przepisach, o charakterze przedstawicielskim, kontrolowaną przez grupę społeczną, którą reprezentuje (np. przedsiębiorców). Podlega nadzorowi ze strony państwa, ponosi odpowiedzialność za swoje działania, a oprócz zadań zleconych wykonuje zadania własne. Co istotne posiada osobowość prawną, zarówno publicznoprawną, jak i prywatnoprawną.

Prywatnoprawna osobowość instytucji samorządu gospodarczego przejawia się w możliwości nabywania praw i zaciągania zobowiązań, pozywania i bycia pozywanym. Natomiast osobowość publicznoprawna ujawnia się w posiadaniu uprawnień władczych, władztwa administracyjnego (publicznego), czyli możliwości jednostronnego kształtowania praw i obowiązków adresatów swoich decyzji. W uproszczeniu, charakter przymusowy tych instytucji wynika z nabycia członkostwa w nich z mocy samego prawa po podjęciu określonego rodzaju działalności.

Instytucja samorządu gospodarczego cechuje się ponadto trwałością, dysponowaniem ustawowo określonymi środkami finansowymi i uprawnieniem do posługiwania się przymusem. ^{[5] [6] [7]}

[edytuj] Samorząd gospodarczy w Polsce i jego klasyfikacja

Przynalezność do samorządu gospdoarczego w Polsce jest dobrowolna, poza pewnymi wyjątkami. W Polsce - ze względu na regulacje prawne - samorząd gospodarczy dzieli się na:

1. samorząd ogólny (zwany przemysłowo - handlowy)
   1. 1. stopień: izba gospodarcza
   2. 2. stopień: izba regionalna
   3. 3. stopień: Krajowa Izba Gospodarcza
2. samorząd rzemieślniczy
   1. 1. stopień: cech rzemiosła
   2. 2. stopień: izba rzemieślnicza,
   3. 3. stopień: Związek Rzemiosła Polskiego
3. samorząd niektórych przedsiębiorców (którzy wymienieni są w ustawach szczegółowych)
   1. 1. stopień: zrzeszenie
   2. 2. stopień: reprezentacja

W Polsce na innych zasadach, zgodnie z innymi przepisami funkcjonuje także:

1. samorząd rolniczy (izb rolniczych)
2. organizacje pracodawców
   1. 1. stopnia: związek pracodawców
   2. 2. stopnia: federacja związków pracodawców oraz konfederacja związków pracodawców

Niektórzy autorzy mają dość ostre kryteria kwalifikacyjne uważają bowiem, że samorząd gospodarczy w Polsce jest reprezentowany tylko i wyłącznie przez izby rolnicze, ponieważ tylko one cechują się obligatoryjną przynależnością. Izby rzemieślnicze oraz izby gospodarcze są obecnie dobrowolnymi zrzeszeniami rzemieślników oraz przedsiębiorców.

[edytuj] Izby gospodarcze

Izby gospodarcze zrzeszają podmioty i osoby prowadzące działalność gospodarczą, tj. zarówno spółki, jak i przedsiębiorców jednoosobowych. Przynależność do nich jest dobrowolna, a izby nie realizują żadnych uprawnień władczych w stosunku do osób w nich zrzeszonych. Tym samym nie zasługują na miano instytucji samorządu gospodarczego, mimo iż tak potocznie są nazywane.

Celem działania izb jest reprezentacja podmiotów w nich zrzeszonych; w szczególności wobec organów państwowych oraz kształtowanie i rozpowszechnianie zasad etyki działalności gospodarczej.

Sposób tworzenia izb zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych następuje w trzech etapach. Pierwszy to inicjatywa założycieli. Aby inicjatywa taka była ważna wystąpić z nią musi co najmniej 50 podmiotów prowadzących działalność gospodarczą na obszarze działania tworzonej izby, która obejmować ma swoim zasięgiem terytorium jednego województwa. W przypadku gdy podmioty zarejestrowane są na terytorium co najmniej dwóch województw, liczba inicjatorów musi wynosić co najmniej 100. Kolejnym etapem jest uchwalenie statutu. Ostatnim etapem kreowania izby jest zgłoszenie wniosku o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym i uzyskanie prawomocnego wpisu. Z jego chwilą izba uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć legalną działalność.

Izby gospodarcze mogą zrzeszać się na zasadach dobrowolności w Krajowej Izbie Gospodarczej, która ma na celu reprezentowanie wspólnych interesów zrzeszonych członków, współpracę z rządem oraz nawiązywanie kontaktów zagranicznych.

Nadzór nad izbami gospodarczymi sprawowany jest przez właściwego ministra lub wojewodę. W sytuacji stwierdzenia nieprawidłowości w działalności Izby, niezgodności z prawem lub statutem organ nadzoru występuje do władz Izby o usunięcie nieprawidłowości lub też występuje do sądu rejestrowego z wnioskiem o udzielenie upomnienia, uchylenie niezgodnej z prawem lub statutem uchwały, a nawet rozwiązania izby. Sądem właściwym w takim postępowaniu będzie właściwy miejscowo sąd rejestrowy.

[edytuj] Izby bilateralne

Wśród izb gospodarczych można wyodrębnić kilkadziesiąt działających w naszym kraju izb powołanych w celu rozwoju stosunków dwustronnych pomiędzy danymi krajami, np.:

• Amerykańska Izba Handlowa w Polsce
• Belgijska Izba Gospodarcza
• Brytyjsko-Polska Izba Handlowa
• Francuska Izba Przemysłowo Handlowa w Polsce
• Indyjsko-Polska Izba Gospodarcza
• Niderlandzko-Polska Izba Gospodarcza
• Polsko-Chińska Izba Gospodarcza
• Polsko-Hiszpańska Izba Gospodarcza
• Polsko-Kanadyjska Izba Handlowa
• Polsko-Niemiecka Izba Przemysłowo-Handlowa
• Polsko-Portugalska Izba Gospodarcza
• Polsko-Szwajcarska Izba Gospodarcza
• Polsko-Szwedzka Izba Gospodarcza
• Polsko-Ukraińska Izba Gospodarcza
• Włoska Izba Handlowo-Przemysłowa w Polsce

Kilka izb realizuje podobne zadania rozwijając stosunki wielostronne, np.

• Skandynawsko-Polska Izba Handlowa

[edytuj] Izby rolnicze

W Polsce jedyną instytucją samorządu gospodarczego są Izby rolnicze powstałe na mocy ustawy w 1996 roku^[8].

Członkami samorządu rolniczego na mocy prawa są:

• osoby fizyczne i prawne, będące podatnikami podatku rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym,
• osoby fizyczne i prawne, będące podatnikami podatku dochodowego z działów specjalnych produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,
• członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych posiadający w tych spółdzielniach wkłady gruntowe.

[edytuj] Samorząd gospodarczy w Niemczech

Znaczek pocztowy wydany w 2000 r. z okazji 100-lecia izb rzemieślniczych

W Niemczech instytucje samorządu gospodarczego są zaliczane do korporacji samorządowych (Selbstverwaltungskörperschaften) - korporacji prawa publicznego (Körperschaften des öffentlichen Rechts), w tym korporacji osobowych (Personalkörperschaften) oraz korporacji stanu zawodowego (Berufsständische Körperschaften), a ściślej publiczno - prawnych korporacji stanu zawodowego (Berufsständische Körperschaften des öffentlichen Rechts). Samorząd gospodarczy (Wirtschaftliche Selbstverwaltung) - jak w Polsce - jest odróżniany od samorządu zawodowego.

Do korporacji samorządu gospodarczego zalicza się analogicznie jak w Polsce:

• izby przemysłowo - handlowe (Industrie- und Handelskammer),
• izby rolnicze (Landwirtschaftskammer),
• izby rzemieślnicze (Handwerkskammer).

W przeciwieństwie do Polski, izby przemysłowo - handlowe (odpowiednik polskich izb gospodarczych) oraz izby rzemieślnicze posiadają podmiotowość publiczno - prawną, obligatoryjne członkostwo i władztwo administracyjne. Są więc podmiotami zdecentralizowanej administracji publicznej. Ustrój izb przemysłowo - handlowych reguluje federalna ustawa z 18 grudnia 1956 r. ^[9] Natomiast organizacja izb rolniczych jest zależna od ustawodawstwa krajowego i każdy land posiada własne regulacje prawne na tym obszarze. ^[10]

Zobacz też:

• Izba rolnicza (Niemcy)
• de:Berufsständische Körperschaft
• de:Handwerkskammer
• de:Industrie- und Handelskammer
• de:Körperschaft des öffentlichen Rechts
• de:Landwirtschaftskammer

[edytuj] Bibliografia

• Jan Grabowski, Publiczne prawo gospodarcze. Zarys wykładu, Katowice, 2007.
• Stanisław Wykrętowicz, Samorząd w Polsce. Istota, formy, zadania, Warszawa 2008.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Ustawa z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych (Dz. U. 1989, nr 35, poz. 195)
• Ustawa z dnia 14 grudnia 1995 r. o izbach rolniczych (t.j. Dz. U. 2002, nr 101, poz. 927)

[edytuj] Zobacz też

• Krajowa Izba Gospodarcza
• Samorząd gospodarczy rzemiosła

Przypisy