Sąd grodzki – sąd w dawnej Rzeczypospolitej. Wykształcił się z sądów małopolskich starostów grodowych na przełomie XIV i XV w. Sąd pod przewodnictwem starosty i sędziego grodzkiego sądził wszystkie sprawy, w których pozwanym był szlachcic nieosiadły (gołota) oraz tzw. sprawy gardłowe z czterech artykułów grodzkich. Podczas gdy w XVII wieku znaczenie sądów ziemskich malało, zwiększała się rola sądów grodzkich. Liczba ich funkcjonariuszy rosła. Rozszerzały się również ich kompetencje - obok spraw karnych zaczęto obejmować również cywilne. Sędzia grodzki, mianowany przez starostę, a tym samym powoływany niezależnie od sejmiku, nadal działał sprawnie.

W pierwszych latach PRL-u (do 1950 r.) sąd grodzki był sądem I instancji. Orzekał w drobnych sprawach cywilnych i karnych. Orzekał w składzie jednoosobowym. Przy sądach grodzkich mogły być tworzone sądy pracy.

W roku 2001 sądy grodzkie zastąpiły kolegia do spraw wykroczeń. Mogły być tworzone rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sądzie rejonowym jako wydziały lub wydziały zamiejscowe. Rozpoznawały sprawy:

1. o wykroczenia w pierwszej instancji,
2. o wykroczenia skarbowe oraz o przestępstwa skarbowe z wyjątkiem spraw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu zwyczajnym,
3. o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego,
4. o pozostałe przestępstwa, podlegające rozpoznaniu w karnym postępowaniu uproszczonym,
5. cywilne podlegające rozpoznaniu w cywilnym postępowaniu uproszczonym z wyjątkiem spraw rozpoznawanych w europejskim postępowaniu nakazowym, oraz dotyczące depozytów sądowych i przepadku rzeczy.

Od 1 stycznia 2010 roku ich kompetencje przejęły wydziały cywilne i karne sądów rejonowych.

[edytuj] Bibliografia

Historia państwa i prawa polskiego, Juliusz Bardach (red.), Warszawa 1985