Prawo oświatowe – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj

Prawo oświatowe – gałąź prawa administracyjnego regulująca działanie, organizację i nadzór nad systemem oświaty.

Spis treści

[edytuj] Najważniejsze akty prawne z zakresu prawa oświatowego

Akt prawny Co określa?
ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty Ustawa ta określa:
  1. rodzaje szkół istniejących w Polsce,
  2. zasady działania Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, okręgowych komisji egzaminacyjnych, kuratora oświaty (a także kuratorium oświaty jako jednostki pomocniczej dla kuratora),
  3. zasady pomocy stypendialnej dla uczniów,
  4. zasady spełniania obowiązku szkolnego i obowiązku nauki,
  5. wykaz i zakres kompetencji dyrektorów szkół i placówek, rad pedagogicznych oraz społecznych organów w systemie oświaty (rad rodziców, Krajowej Rady Oświatowej i wojewódzkich rad oświatowych oraz samorządów uczniowskich),
  6. zasady finansowania oświaty,
  7. zasady działania prywatnych placówek oświatowych.
ustawa z dnia 19 lutego 2004 r. o systemie informacji oświatowej Ustawa ta określa zasady działania i korzystania z systemu informacji oświatowej.
ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela Ustawa ta określa:
  1. status prawny nauczycieli,
  2. uprawnienia emerytalne i rentowe nauczycieli,
  3. inne uprawnienia socjalne nauczycieli,
  4. zasady zatrudniania i zwalniania nauczycieli,
  5. sposób nadzoru nad pracą nauczycieli i zasady pociągania nauczycieli do odpowiedzialności dyscyplinarnej

Ponadto dla uczniów istotne mogą być zasady przeprowadzania sprawdzianów, egzaminów w szkołach i zasady klasyfikowania uczniów, które są zawarte w rozporządzeniach do ww. ustaw.

[edytuj] Główne zasady prawa oświatowego

Główne zasady prawa oświatowego są ściśle powiązane z zadaniami systemu oświaty. Są to:

  • obowiązek zapewnienia każdemu obywatelowi polskiemu równego dostępu do oświaty[1],
  • nieodpłatność pobieranej nauki w zakresie wymaganym przez przepisy ustawy[2],
  • obowiązek działania zgodnie z dobrem uczniów (zawarty przede wszystkim w art. 4 ustawy o systemie oświaty i art. 6 ustawy - Karta Nauczyciela),
  • szeroka ochrona prawna nauczycieli[3],
  • zapewnienie każdemu nauczycielowi i uczniowi bezpiecznych i higienicznych warunków pracy i nauki[4],
  • poszanowanie godności każdego ucznia i jego prawa do nauki

[edytuj] Uczeń w prawie oświatowym

Wedle polskiego prawa oświatowego, osoby do ukończenia 18. roku życia mogą podlegać:

  • obowiązkowi nauki - polega się mu do 18. roku życia, de lege od urodzenia[5], a polega na obowiązku pobierania nauki w szkole lub poza nią,
  • obowiązkowi szkolnemu - polegający na obowiązku uczęszczania do szkoły. Zaczyna się w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, a kończy się w momencie ukończenia gimnazjum, nie później jednak niż w momencie ukończenia 18 roku życia[6]. W uzasadnionych sytuacjach obowiązek ten można rozpocząć wcześniej; może on być też odroczony.

Ponadto, od kilku lat w Polsce istnieje obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego przed rozpoczęciem spełniania obowiązkowi szkolnemu. W sytuacjach określonych ustawą dziecko może być zwolnione z tego obowiązku.

Warto także dodać, że każdy uczeń szkoły lub placówki oświatowej prowadzonej przez organ stanowiący jednostek samorządu terytorialnego jest członkiem samorządu uczniowskiego danej szkoły lub placówki[7]. Dlatego też, często stosowane w szkołach określenie "wybory do samorządu" jest de lege niepoprawne, gdyż w wyborach wybiera się wyłącznie władze samorządu uczniowskiego, a ich wybór powinien odbywać się zgodnie z ustalanym przez uczniów regulaminem[8].

[edytuj] Krytyka prawa oświatowego

Obowiązek szkolny warunkuje brak prawnej możliwości tzw. skreślenia ucznia z listy uczniów. Dyrektor szkoły lub placówki publicznej może w drodze decyzji administracyjnej dokonać takiego skreślenia w przypadkach określonych w statucie szkoły lub placówki. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego, jednakże nie dotyczy to ucznia objętego obowiązkiem szkolnym (art. 39 ust. 2 i 2 a ustawy o systemie oświaty). W „uzasadnionych przypadkach” jedyną realną sankcją wobec tych osób jest przeniesienie do innej szkoły przez kuratora oświaty na wniosek dyrektora szkoły. Wobec szczególnie zdemoralizowanej młodzieży jest to środek o bardzo wątpliwej skuteczności, stąd koniecznym wydaje się dopuszczenie – w enumeratywnie wyszczególnionych w ustawie przypadkach – możliwości skreślenia uczniów z listy uczniów. Niestety na gruncie przepisu konstytucyjnego nikogo nie można pozbawić prawa – obowiązku pobierania nauki, co właściwie trwale uniemożliwia eliminowanie z systemu oświaty jednostek potencjalnie niebezpiecznych dla otoczenia lub co do których podejmowane środki wychowawcze okazały się bezskuteczne. W tych okolicznościach pozostaje jedynie oczekiwanie, aż uczeń ukończy gimnazjum lub 18. rok życia[9].

Przypisy

  1. ↑ Art. 70 Konstytucji RP
  2. ↑ P. Bała, Konstytucyjne prawo do nauki a polski system oświaty, Warszawa 2009, s. 224 - 229.
  3. ↑ Cała ustawa Karta Nauczyciela
  4. ↑ Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach
  5. ↑ Art. 15 ust. 1 ustawy o systemie oświaty
  6. ↑ Art. 15 ust. 2 ustawy o systemie oświaty
  7. ↑ Art. 55 ust. 2 oraz art. 57 ustawy o systemie oświaty
  8. ↑ Art. 55 ust. 3 ustawy o systemie oświaty
  9. ↑ P. Bała, Konstytucyjne prawo do nauki a polski system oświaty, Warszawa 2009, s. 379.