Lista największych imperiów w historii – Wikipedia, wolna encyklopedia
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Lista największych imperiów w historii – 101 największych terytorialnie imperiów i państw jakie istniały na przestrzeni dziejów (w przeszłości i współcześnie), według kryterium powierzchni z uwzględnieniem liczby ludności i – porównawczo – Polski (Rzeczypospolitej w największym osiągniętym terytorium w r 1618) oraz Unii Europejskiej po ratyfikacji Traktatu Lizbońskiego (2009).
| L.p. | Imperium | głowa państwa[1] | Powierzchnia (mln km²) |
Mapa | lata | ludność (w milionach) |
% światowej populacji w danym okresie |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 01. | Jerzy V |
33,8[2] | 1914-1919[3][4][5] | 440 (w 1900) | 26,7% (440 mln na 1.650 mln w 1900) | ||
| 02. | Kubilaj-chan |
33,0 | 1270 - 1309 | 110,0 (w XIII w.) | 25,6% (110.0 mln na 429 mln w XIII w.) | ||
| 03. | Aleksander II |
23,7 | 1866[6] | 176,4 w 1913 | 9,8% (176,4 mln na 1.791 mln w 1913) | ||
| 04. | Michaił Kalinin[7] |
22,4 | 1945-1991 | 286 (1989) | 5,4%% (286 mln na 5291 mln w 1989) | ||
| 05. | Karol IV |
20,0 | 1740-1790[8] | 68,2 | 12,3% (68,2 mln na 556 mln w w. XVII) | ||
| 06. | Borys Jelcyn[10] |
17,0 | 1991-[8] | 142,9 | 2,0% (142,9 mln na 7.000 mln w 2011) | ||
| 07. | Qianlong |
14,7 | 1790[6] | 432,2 w 1851.[11] | 36,6% (381 mln na 1.041 mln w 1820) | ||
| 08. | Kalifat Omajjadów | Jazid II[12] | 13,0 | 720-732 | 62,0 (w wieku VIII) | 29,5% (62 mln na 210 mln[13] w wieku VII) | |
| 09. | Alexandre Millerand |
13,0 | 1923-1938[8] | 112,9 w 1938 | 4,9% (112,9 mln na 2.295 mln w 1938) | ||
| 10. | Kalifat Abbasydów | As-Saffah | 11,1 | 750 | 20,0% (50 mln na 250 mln w 850) | ||
| 11. | Maria I |
10,4 | 1815[8] | ||||
| 12. | Jerzy VI |
10 | 1949[14]- | 31 | 0,4% (9,9 mln na 7.000 mln w 2011) | ||
| 13. | Jiang Zemin |
9,9 | 1999[16]- | 1347 | 19,2% (1347 mln na 7.000 mln w 2011) | ||
| 14. | William McKinley |
9,8 | 1898-1946[17] | ||||
| 15. | Francisco Rodrigues Alves[18] |
8,5 | 1903[19]- | 201 | 2,9% (201 mln na 7.000 mln w 2011) | ||
| 16. | Kserkses |
8,0 | 480 p.n.e.[20][21] | 49,4 (w V w. p.n.e.)[22] | 44,0% (49,4 mln na 112,4 mln[23] w 480 p.n.e.) | ||
| 17. | Jerzy VI |
7,5 | 1939[24] | 22,3 w 2011 | 0,3% (22,3 mln na 7.000 mln w 2011) | ||
| 18. | Hirohito |
7,4 | 1942[25][8] | 134,8 w 1938 | 5,9% (134,8 mln na 2.295 mln w 1938) | ||
| 19. | Trajan |
6,5 | 115-117[26] | 80,0 (w w II n.e.)[27][28] | 35,9% (80,0 mln na 223 mln[29] w w. II n.e.) | ||
| 20. | Adolf Hitler |
6,4[30] | 1942 | 75,4 mln | 3,3% 75,4 mln na 2.295 mln w 1938 |
||
| 21. | Kaganat Turkutów | Bumyn |
6,0 | 557[6] | |||
| 22. | Złota Orda | Tokta | 6,0 | 1310 | |||
| 23. | Kaganat Ujgurski | Jaγlaqar | 5,5 | 795[6] | |||
| 24. | Aleksander Macedoński |
5,2 | 323 pn.e.[6][31] | ||||
| 25. | Mehmed IV |
5,2 | 1683[6] | 7,1% (39,0 mln na 556 mln w w. XVII) | |||
| 26. | Kalifat Fatymidów | Al-Mu'izz | 5,1 | 969[6] | |||
| 27. | Imperium Mauriów (Indie) | Aśoka |
5,0 | 250 p.n.e[6] | 50,0 w w. II p.n.e. | 33,3% (50,0 mln na 150 mln w w. II pn.e.[32]) | |
| 28. | Augustyn I |
4.9 | 1822 | ||||
| 29. | Sadnalegs | 4,6 | 800[6] | ||||
| 30. | Timur |
4,6 | 1405[6] | ||||
| 31. | Aurangzeb |
4,6 | 1690[6] | 175,0 w 1700 | 29,2% (175,0 mln na 600 mln[33] w 1700) | ||
| 32. | Justynian I Wielki |
4,5 | 550 | 35 w VI w. | |||
| 33. | Konfederacja Xiongnu | 4,0 | 176 pn.e.[34] | ||||
| 34. | Imperium Pala (Indie) | Devapala | 4,0 | 850 | 24,0% (60,0 mln na 250 mln. w 850) | ||
| 35. | Imperium Hunów | Attyla |
4,0 | 445 | |||
| 36. | Państwo Heftalitów | Toramana | 4,0 | 490 | |||
| 37. | Nadir Szah Afszar |
4,0 | 1747 | ||||
| 38. | Imperium Seleucydów | Seleukos I |
3,9 | 301 p.n.e.[6][31] | |||
| 39. | Imperium Seldżuków | Malikszah I |
3,9 | 1080 | |||
| 40. | Wiktor Emanuel III |
3,8 | 1939-1940 | 51,9 w 1938 | 2,3% (51,9 mln na 2.295 mln. w 1938) | ||
| 41. | Królestwo Kuszanów | Vasudeva I | 3,8 | 200 | 19,0% (42,37 mln na 223 mln w 140) | ||
| 42. | Oldżajtu | 3,75 | 1310[6] | ||||
| 43. | Wilhelmina |
3,7 | 1920-1940 | 60,0 w 1940. | 3,5% (60,0 mln w 1700 mln. w 1907) | ||
| 44. | Imperium Ćola | Rajadhiraja Chola | 3,6 | 1050[35] K. A. Nilakanta Sastri, "The Cholas", University of Madras</ref> | |||
| 45. | Imperium Chorezmijskie | 'Ala ad-Din Muhammad II | 3,6 | 1218 | |||
| 46. | Imperium Sasanidów (Iran) | ChosrowII |
3.5 | 620[6] | 78,0 (w VII w.) | 37,1% (78,0 mln na 210 mln[13] w VII w.) | |
| 47. | Imperium Guptów (Indie) | Ćandragupta II |
3,5 | 400[6] | 26,36% (58,0 mln na 220 mln w 400)[36] | ||
| 48. | Czagataj | 3,5 | 1310 o 1350[6] | ||||
| 49. | Imperium Safawidów (Persja) | Selim |
3,5 | 1512 | |||
| 50. | Wilhelm II |
3,5 | 1914 | 64,9 w 1914 | 3,7% 64,9 mln na 1753 mln w 1910) | ||
| 51. | Andrés de Santa Cruz |
3,5 | 1835-1839 | ||||
| 52. | Fakhruddin Ali Ahmed | 3,3 | 1975[37] - | 1166 | 16,7% (1166mln na 7.000 mln w 2011) | ||
| 53. | Sułtanat Delhijski | Kutb ud-din Mubarak Szach | 3,2 | 1320 | 18,91% (70,0 miln na 370 miln en 1330) | ||
| 54. | Kaganat Chazarski | Zachariasz | 3,0 | 850[6] | |||
| 55. | Małgorzata I |
3,0 | 1397 | ||||
| 56. | Jarosław I Mądry |
3,0 | 1050[6] | ||||
| 57. | Kaganat Karachanidów | Muhammad Toghan Khan | 3,0 | 1025 | |||
| 58. | 3,0 | 1800 | |||||
| 59. | Imperium Medów | Kyaksares | 2,8 | 585 p.n.e.[6][31] | |||
| 60. | Partia | 2,8 | 1[6][31] | ||||
| 61. | Julio Argentino Roca |
2,8 | 1881[40] | 40 | 0,6 (na 7.000 mln w 2011) | ||
| 62. | Saladyn |
2,7 | 1190[6] | ||||
| 63. | Nursułtan Nazarbajew |
2,7 | 1991[41] | ||||
| 64. | Hayam Wuruk | 2,7 | 1389 | ||||
| 65. | Królestwo Indo-Greckie | 2,5 | 150 p.n.e. | ||||
| 66. | Królestwo Greko-Baktryjskie | 2,5 | 184 a. C. | ||||
| 67. | Ramaraja | 2,5 | 1760[6] | ||||
| 68. | Albert I |
2,5 | 1922-1960[42] | ||||
| 69. | Chanat Kara Kitajów | Yelü Zhilugu | 2,5 | 1210[6] | |||
| 70. | Simón Bolívar |
2,5 | 1825-1831 | ||||
| 71. | Abdel Fattah Muhammad al-Maghrabi | 2,5 | 1956-2011[43] | ||||
| 72. | Ahmed Ben Bella |
2,3 | 1962 | ||||
| 73. | Państwo Dżurdżenów | Taizong | 2,3 | 1126[6] | |||
| 74. | Joseph Kasavubu | 2,3 | 1963[44]- | ||||
| 75. | Napoleon I |
2,1[45] | 1811 | ||||
| 76. | An-Nasir Muhammad | 2,1 | 1300 | ||||
| 77. | Abd al-Aziz ibn Saud |
2,0 | 1932[46] | ||||
| 78. | Flawiusz Honoriusz |
2,0 | 395[47] | ||||
| 79. | Imperium Safarydów | Amr bin Laith | 2.0 | 900 | |||
| 80. | Muhammad an-Nasir | 2,0 | 1200[6] | ||||
| 81. | Huayna Capac |
2,0 | 1527[6] | ||||
| 82. | Skonfederowane Stany Ameryki |
Jefferson Davis |
2,0 | 1861-1865 | |||
| 83. | Jerzy VI |
2 | 1949-1990 (aneksja Namibii) | ||||
| 84. | Sukarno |
1,9 | 1945[41] | ||||
| 85. | Chanat Syberyjski | Ibak-Irahim | 1,8 | 1520 | |||
| 86. | Idris I |
1,78 | 1951-[41] | ||||
| 87. | Królestwo Indo-Partów | Gondophares IV Sases | 1.5 | 50 | |||
| 88. | Państwo Indo-Scytów | Maues | 1,5 | 90 | |||
| 89. | Bogda Chan |
1,5 | 1911-[48] | ||||
| 90. | Imperium Nowoasyryjskie | Aszurbanipal |
1,4 | 697 p.n.e.[6][31] | |||
| 91. | Songhaj | Askia Muhammad | 1,4 | 1500[49] | |||
| 92. | Imperium Harsza | Harsza | 1,35 | 625 o 648[6] | |||
| 93. | Haile Selassie I |
1,3 | 1952-1993[50] | ||||
| 94. | Ko Mamadi | 1,29 | 1312[51] | 10,0% (45,0 mln na 450 mln[52] w poł w. XV) | |||
| 95. | François Tombalbaye |
1,28 | 1960[41] | ||||
| 96. | Hamani Diori |
1,26 | 1960[41] | ||||
| 97. | Aksum | Ezana |
1,25 | 350[6] | |||
| 98. | Agostinho Neto |
1,25 | 1975[41] | 17 | 0,2% (na 7.000 w 2011) | ||
| 99. | Modibo Keita | 1,24 | 1960[41] | ||||
| 100. | Imperium Karolińskie | Karol Wielki |
1,2 | 814[6] | |||
| 101. | Gamal Abdel Naser |
1,18 | 1959-1961[53] | 32 | 1,07% (na 2.982 w 1960) | ||
| X | Zygmunt III |
0,95[54] | 1618[55] | 10 | |||
| 32. | Jose M. Barroso[57] |
4,3[58] | 2009-[59] | 502,5 | 7,2% (502,5 mln wobec 7000 mln w 2011) |
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ osoba sprawująca urząd głowy państwa w momencie osiągnięcia przez dane imperium największego terytorium, lub powstania danego państwa w takich rozmiarach
- ↑ J.Pajewski: Historia powszechna 1871-1918.Warszawa: PWN, 1994, zał. mapa
- ↑ Inna data to 1922 (Wielka Brytania (metropolia) wraz z koloniami, dependencjami, dominiami i terytoriami mandatowymi.) [http://www.britishempire.co.uk/timeline/colonies1924.htm The British Empire in 1924, jednakże w 1922 Imperium Brytyjskie nie może być traktowane jako jedno państwo z terytoriami zależnymi gdyż dominia brytyjskie w tym czasie były de facto suwerennymi państwami powiązanymi z Wielką Brytanią unią personalną (wspólny król), po tym jak w 1919 zostały dopuszczone na równi z suwerennymi państwami do grona sygnatariuszy traktatu wersalskiego i członków-założycieli Ligi Narodów W 1922 Imperium Brytyjskie bez dominiów obejmowało 13,7 mln km kw. (co dawałoby mu 7. miejsce w rankingu)
- ↑ Harrison Moore: The Dominions of the British Commonwealth in the League of Nations, International Affairs, s. 373, rok 1931
- ↑ F. R. Scott (January 1944). "The End of Dominion Status". The American Journal of International Law (American Society of International Law) 38 (1): 34–49.
- ↑ 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 6,14 6,15 6,16 6,17 6,18 6,19 6,20 6,21 6,22 6,23 6,24 6,25 6,26 6,27 6,28 6,29 Peter Turchin, Thomas D. Hall and Jonathan M. Adams, "East-West Orientation of Historical Empires", Journal of World-Systems Research Vol. 12 (no. 2), pp. 219-229 (2006).
- ↑ Michaił Kalinin był symboliczną głową państwa ZSRR jako Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej. Faktycznie przywódcą państwa był Józef Stalin jako sekretarz generalny KC KPR(b), WKP(b) i KPZR, oraz przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych a potem Rady Ministrów ZSRR; oraz jako Marszałek (generalissimus) Związku Radzieckiego. w l. 1945-1991 powierzchnia ZSRR nie uległa zmianie
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Gordon (2005)
- ↑ Rosja-jako Federacja Rosyjska powstała w 1991 po rozpadzie ZSRR
- ↑ Borys Jelcyn został w 1990 prezydentem Rosji, która uzyskała niepodległość w obecnym kształcie terytorialnym w 1991, po rozpadzie ZSRR
- ↑ Liczba osób spisanych w 1851 wyniosła 432.164.047 zgodnie z Draft History of Qing.
- ↑ Mały słownik kultury świata arabskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1971. Hasło: Omajjadzi w Damaszku, s. 415
- ↑ 13,0 13,1 McEvedy and Jones (1978).
- ↑ aneksja Nowej Fundlandii
- ↑ ChRL-Chińska Republika Ludowa, proklamowana w 1949
- ↑ od przyłączenia Makau do ChRL
- ↑ Amerykańskie Imperium kolonialne od zdobycia Filipin i Portoryko w wojnie z Hiszpanią do uzyskania niepodległości przez Filipiny
- ↑ Francisco de Paula Rodrigues Alves
- ↑ aneksja Acre
- ↑ Vasseghi, Sheda
- ↑ The other Iran story: Re-engineering the nation's cultural DNA", Breaking... WorldTribune.com World Tribune News, (12 October 2009).
- ↑ 27.
- ↑ [http://www.census.gov/ipc/www/worldhis.html
- ↑ 1939-(retroakcja) wejście w życie Statutu Westminsterskiego stwierdzającego niepodległość Australii
- ↑ 1942: apogeum podbojów Cesarstwa Japonii w czasie II wojny światowej - Japonia + terytoria mandatowe + obszary okupowane (Indochiny, Malaje, część Chin, Holenderskie Indie Wsch., niektore wyspy Pacyfiku
- ↑ Steele, Christy, "Rome", p. 36 (2001).
- ↑ Mclynn Frank "Marcus Aurelius" p. 4. wyd. The Bodley Head 2009
- ↑ Roman Empire Population s. 65.
- ↑ Mclynn Frank "Marcus Aurelius" p. 4. Wyd. The Bodley Head 2009
- ↑ "Rzesza Wielkoniemiecka" łącznie obszarami okupowanymi nie wcielonymi do III Rzeszy, np. komisariaty na zajętych obszarach ZSRR
- ↑ 31,0 31,1 31,2 31,3 31,4 Rein Taagepera "Size and Duration of Empires Growth-Decline Curves, 3000 to 600 B.C.", Social Science Research Vol. 7, 180-196 (1978).
- ↑ Colin McEvedy y Richard Jones (1978), "Atlas of World Population History", Facts on File (p. 342-351). New York.
- ↑ Thomlinson (1975, Tabla 1).
- ↑ Claudio Cioffi-Revilla, J. Daniel Rogers, Steven P. Wilcox, & Jai Alterman, "Computing the Steppes: Data Analysis for Agent-Based Modeling of Polities in Inner Asia", Proceedings of the 104th Annual Meeting of the Amer. Pol. Sci. Assoc., Boston, MA, p. 8, 28–31 de Agosto, (2008).
- ↑ History Chola Empire - History Of Ancient, Medieval And Modern India
- ↑ Harrison (1998, p. 3,7).
- ↑ aneksja Sikkimu
- ↑ Dania, Szwecja, Norwegia
- ↑ Dania,Norwegia, Islandia, Grenlandia
- ↑ przyłączenie Patagonii
- ↑ 41,0 41,1 41,2 41,3 41,4 41,5 41,6 uzyskanie niepodległości
- ↑ objęcie mandatu nad Ruanda-Urundi do uzyskania niepodległości przez Kongo Belgijskie
- ↑ od uzyskania niepodległości do powstania Sudanu Południowego
- ↑ ostateczne przyłączenie (pokonanie secesji) Katangi
- ↑ I Cesarstwo Francuskie pod panowaniem Napoleona I łącznie z państwami zależnymi (Księstwo Warszawskie, Związek Reński, Hiszpania, Włochy)
- ↑ Powstanie Królestwa Arabi Saudyjskiej
- ↑ podział Cesarstwa Rzymskiego
- ↑ niepodległość od Chin jako Mongolia Zewnętrzna
- ↑ John O. Hunwick: Timbuktu and the Songahy Empire: Al-Sa’di’s Ta’rikh Al-sudan Down to 1613 and other Contemporary Documents (Brill, 2003),p. xlix.
- ↑ łącznie z Erytreą
- ↑ Hempstone, s. 312
- ↑ Walker, Sheila S., African roots/American cultures: Africa in the creation of the Americas, Publicado por Rowman & Littlefield, p. 127. (2001)
- ↑ ZRA powstała 1 lutego 1958 roku z połączenia Egiptu i Syrii. 29 września 1961 w Syria w wyniku zamachu stanu , wycofała się z unii. Egipt zachował nazwę Zjednoczonej Republiki Arabskiej aż do 1971
- ↑ Mariusz Trąba, Lech Bielski: Władcy i królowie Polski. Warszawa: Reader's Digest, 2005, s. 444. ISBN 83-60123-13-6.
- ↑ po rozejmie z Rosją w Dywilinie 1618
- ↑ Unia Europejska jest organizmem sui generis ("szczególnego rodzaju") w stosunkach międzynarodowych. Do grudnia 2009 r. UE stanowiła kombinację struktur ponadnarodowych (ponadpaństwowych, uwspólnotowionych) oraz międzyrządowych (międzynarodowych). Traktat lizboński zlikwidował podział Unii na filary, nadał jej osobowość prawną i podmiotowość prawnomiędzynarodową. Wśród teoretyków prawa, politologii i stosunków międzynarodowych trwa jednak nadal spór czym dokładnie jest Unia Europejska – czy jest to organizacja międzynarodowa, czy de facto konfederacja (związek państw), czy nawet państwo federalne – co sytuowałoby ją w grupie państw – a więc suwerennych podmiotów prawa międzynarodowego, czy wreszcie "konfederacją zarządzaną po części na sposób federacyjny (Philippe de Schoutheete: Europa dla wszystkich.... Wyd: PAI Interpress, 1997, s.26. Traktat Lizboński nadając UE osobowośc prawną zbliża Unię to tego typu rozwiązań
- ↑ jako Przewodniczący Komisji Europejskiej
- ↑ łączna powierzchnia wszystkich 25 państw członkowskich UE
- ↑ wejście w życie Traktatu Lizbońskiego