Leopold Okulicki Niedźwiadek
generał brygady
Data i miejsce urodzenia	12 listopada 1898 Bratucice, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci	24 grudnia 1946 Moskwa (Łubianka), ZSRR
Przebieg służby
Lata służby	od 1915
Stanowiska	Komendant Główny Armii Krajowej Komendant Główny NIE
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa, kampania wrześniowa
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons
Leopold Okulicki w Wikicytatach

Leopold Okulicki, ps. Niedźwiadek, Biedronka, Bronka, Jan, Jan Mrówka, Jan Ogór, Kobra, Konrad, Kula, Miller, Mrówka, Stary Boba, Osa, Pan Jan, Sęp, Termit^[1] (ur. 12 listopada 1898, zm. 24 grudnia 1946 w radzieckim więzieniu na Łubiance w Moskwie) – generał brygady Wojska Polskiego, współtwórca SZP-ZWZ-AK, ostatni Komendant Główny Armii Krajowej, Komendant Główny NIE.

Spis treści 1 Wczesne życie i kariera wojskowa 2 II wojna światowa 2.1 Komendant Główny AK 2.2 Komendant Główny NIE 3 Proces i śmierć 4 Ordery i odznaczenia 5 Przypisy 6 Bibliografia 7 Linki zewnętrzne

[edytuj] Wczesne życie i kariera wojskowa

Urodził się w Bratucicach koło Bochni w rodzinie chłopskiej. Dokładna data jego urodzin jest sporna, sam Okulicki podawał dwie różne daty – 11 lub 13 listopada 1898, a wpis w księgach parafialnych mówi o 12 listopada 1898. Powszechnie przyjmuje się tę właśnie datę, jest ona również wpisana w akcie urodzenia "Niedźwiadka".

Jego ojciec, Błażej Okulicki (wcześniej używał nazwiska Kicka) nalegał, by syn skończył bocheńskie gimnazjum (obecnie I LO w Bochni). Zapisał się do niego w 1910 roku dzięki pomocy stryja, księdza, mając zdobyć wstępne przygotowanie do stanu kapłańskiego, jednak te plany przekreślił wybuch I wojny światowej. Od maja 1913 roku należał do Związku Strzeleckiego. Rok później (w wieku 16 lat) zdał egzamin podoficerski. W szkole tej uczył się do lata 1915 roku. W październiku uciekł ze szkoły i wstąpił do 3 Pułku Piechoty Legionów w którym pełnił służbę w 1 batalionie^[2]. Już w 1916 był mianowany sierżantem, ranny w walkach. Po kryzysie przysięgowym został we wrześniu^[2] wcielony do armii austriackiej. Uciekł na początku 1918 i działał w POW w Krakowie (organizował na terenie Bochni pluton POW złożony z uczniów miejscowego gimnazjum z którym wszedł w skład 4 pp leg.^[2]) do października 1918. Potem rozbrajał Niemców. Do Wojska Polskiego wstąpił w listopadzie 1918 jako oficer 4 Pułku Piechoty Legionów. Razem z pułkiem brał udział w obronie Lwowa^[2]. Został ranny w lutym 1919 i przez kilka miesięcy przebywał w szpitalu, ale powrócił do macierzystego 4 pp^[2]. Zweryfikowany jako kapitan z 1 czerwca 1919. Będąc cały czas na froncie został w czerwcu 1920 ponownie ranny, ale po ich wyleczeniu powrócił do pułku na stanowisko dowódcy kompanii, a następnie p.o. dowódcy batalionu^[3]. Do 1923 pełnił służbę w 4 pp^[3].

10 lipca 1922 ożenił się z Władysławą Jabłońską. 17 lutego 1924 w Kielcach urodził się ich jedyny syn, Zbigniew, który zginął 8 lipca 1944 pod Osiro koło Ankony we Włoszech, jako sierżant podchorąży 1 pułku artylerii 2 Korpusu.

Walczył zarówno w I wojnie światowej, jak i w wojnie polsko-bolszewickiej. W okresie listopad 1923 - październik 1925 (edytuj)roku ukończył Wyższą Szkołę Wojenną, po czym został przydzielony do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie, gdzie służył do kwietnia 1930. 18 lutego 1928 awansował na majora ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 i 188. Lokatą w korpusie oficerów piechoty. W okresie od kwietnia 1930 do czerwca 1931 dowódca batalionu 75 pułku piechoty. Od lipca^[3] 1931 do lutego 1934 wykładał taktykę w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Od kwietnia 1934^[3] do września 1935 był szefem sztabu 13 Kresowej Dywizji Piechoty w Równem, następnie wrzesień 1935 - sierpień 1939 w Oddziale III Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Od 19 marca 1936 roku szef Wydziału "Wschód". Od kwietnia 1939 szef Wydziału Sytuacyjnego i zastępca szefa Wydziału "Zachód". Podpułkownik dyplomowany z dniem 19 marca^[3] 1936 roku.

[edytuj] II wojna światowa

Od 1 do 28 września 1939 Leopold Okulicki był oficerem łącznikowym Naczelnego Wodza przy Dowództwie Obrony Warszawy. Potem bronił Warszawy, jako szef sztabu odcinka "Zachód" i od 18 września dowódca zgrupowania swojego imienia^[3] na Woli. Po kapitulacji Warszawy razem z gen. Michałem Karaszewiczem Tokarzewskim od października 1939 współorganizował konspirację i został mianowany komendantem Okręgu^[3] w Służby Zwycięstwa Polsce w Łodzi. Występował w tym czasie pod zmienionym nazwiskiem Johann Müller^[3]. Od stycznia 1940 roku był komendantem łódzkiego okręgu Związku Walki Zbrojnej (po przekształceniu SZP w ZWZ) i używał ps. „Kula”, a następnie po okresie pracy w Komendzie Głównej ZWZ został od 2 listopada 1940^[4] komendantem tej organizacji we Lwowie pod ps. „Mrówka”^[4]. Pułkownik dyplomowany z 3 maja 1940 i komendant ZWZ/AK terenów okupowanych przez sowietów do 22 stycznia 1941.

Został aresztowany w nocy z 21 na 22^[3] stycznia 1941 roku przez NKWD i wywieziony do Moskwy, gdzie osadzono go w więzieniu Lefortowo^[3]. W więzieniu na Łubiance był przesłuchiwany osobiście przez Iwana Sierowa. Po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej i podpisaniu układów między rządem gen. Władysława Sikorskiego i rządem ZSRR, został zwolniony z więzienia na interwencję gen. Władysława Andersa 2 lub 14 sierpnia 1941. Objął funkcję szefa sztabu (do maja 1942) w tworzonej na terenie ZSRR armii polskiej. Później kwiecień 1942 - czerwiec 1943 dowodził 7 Dywizją Piechoty na Bliskim Wschodzie, po czym czerwiec - październik 1943 był w dyspozycji szefa sztabu Naczelnego Wodza na Bliskim Wschodzie, a pomiędzy październikiem 1943 i majem 1944 pełnił służbę w Oddziale Personalnym Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie.

[edytuj] Komendant Główny AK

Płk dypl. Okulicki 5 października 1943 z rozkazu Naczelnego Wodza zostaje Komendantem Bazy Przerzutowej i Ośrodka Wyszkolenia Cichociemnych w Bazie nr 10 "Impudent" w Ostuni koło Brindisi we Włoszech. W nocy z 21 na 22 maja 1944, po uprzednim przeszkoleniu spadochronowym na kursie cichociemnych, został zrzucony do kraju, w ramach operacji lotniczej "Weller 29". Z dniem 22 maja 1944 awansowany do stopnia generała brygady i przyjął ps. „Kobra”. 3 czerwca 1944 objął stanowisko szefa Operacji i I zastępcy szefa Sztabu KG AK, gen. Tadeusza Pełczyńskiego ps. "Grzegorz".

Generał Okulicki był w dowództwie AK jednym z głównych zwolenników walki zbrojnej w Warszawie. W ostatnich dniach lipca Tadeusz Bór-Komorowski mianował go swoim następcą na stanowisku komendanta AK na wypadek gdyby dotychczasowe dowództwo nie mogło pełnić swoich funkcji, mianując go jednocześnie dowódcą tzw. II rzutu KG AK i komendantem zakonspirowanej organizacji "NIE". Przed wybuchem powstania warszawskiego generał przestał brać udział w pracach Komendy Główniej i zszedł do głębokiej konspiracji^[5]. 11 września, w związku z niepomyślnym przebiegiem powstania i spowodowaną tym praktyczną niemożliwością tworzenia alternatywnej zakonspirowanej struktury wojskowej (większość oficerów skierowanych do "Nie" wzięła udział w powstaniu i akcji "Burza" ulegając tym samym dekonspiracji), objął szefostwo sztabu KG AK. Po upadku powstania udało mu się opuścić miasto w grupie ludności cywilnej.

3 października 1944 roku objął stanowisko komendanta głównego AK. Po wyjściu z Warszawy 3 października 1944r. generał Leopold Okulicki z dworca Zachodniego przewieziony zostaje do Pruszkowa skąd trafił do Durchgangslager 121 - Dulag. Na początku otrzymał przydział do baraku nr W5 barak nr 5, nocą przedostał się do baraku nr W1- barak nr 1. W Kielcach około południa generał postanowił zbiec z transportu kolejowego trafiając do Komendy Okręgu. Od 5 października 1944 roku, siedziba kwatery Komendy Głównej Armii Krajowej przeniesiona została do Częstochowy. 24 grudnia 1944 r. Komendant Główny AK generał Leopold Okulicki przyjeżdża z Częstochowy na dworzec kolejowy w Koniecpolu odebrany przez I Batalion 74 Pułku Piechoty AK trafia do Oleszna gdzie w okolicznych lasach dokonał przeglądu 74 Pułku Piechoty AK. Wigilię i Nowy Rok spędził w Dworku w Olesznie. 3 stycznia 1945 spotkał się w Zaciszu z Misją wojskową FRESTON SOE. 6 stycznia 1945r. Komendant Główny Armii Krajowej generał Leopold Okulicki ps. Niedźwiadek wraz ze swym Sztabem wizytował batalion „Las”, 74 pp AK w Pękowcu. Działał w okolicach Częstochowy, Łodzi i Milanówka. 26 października 1944 gen. Okulicki wydał rozkaz zakończenia Akcji Burza.

19 stycznia 1945 roku na dworcu kolejowym w Częstochowie, chcąc pozbawić NKWD pretekstu do represji i na mocy instrukcji rządu z 16 listopada 1944, wydał rozkaz o rozwiązaniu AK i zwalniający żołnierzy z przysięgi, nakazując pozostanie w konspiracji (nie spowodowało to jednak osłabienia represji stalinowskich i tylko w pewnym stopniu ograniczyło wywołany przez nie powrót żołnierzy AK do konspiracji).

[edytuj] Komendant Główny NIE

Tuż po przerzuceniu do Polski z 21/22 maja 1944 generał Leopold Okulicki został 27 lipca 1944 Komendantem organizacji NIE. Organizując specjalną Konferencję 12 stycznia 1945 roku w Krakowie przy ul. Dietla 12 dla politycznych przedstawicieli Polskiego Państwa Podziemnego generał Leopold Okulicki przedstawił Radzie Jedności Narodowej program funkcjonowania elitarnej organizacji NIE - Niepodległość, która zastąpi Armię Krajową po jej rozwiązaniu 19 stycznia 1945 roku. Generał przyjął pseudonim Nowak.^[6].

[edytuj] Proces i śmierć

W wyniku prowokacji NKWD w marcu 1945 zaproszony wraz z członkami Delegatury Rządu przez gen. Sierowa na pertraktacje polityczne został aresztowany razem z 15 innymi przywódcami AK i Państwa Podziemnego i wywieziony do Moskwy. Oskarżony w sfingowanym procesie o przestępstwa na zapleczu frontu sowieckiego w Polsce, 21 czerwca 1945 roku został skazany w słynnym procesie szesnastu na 10 lat więzienia, co było najwyższą karą wśród oskarżonych. W trakcie procesu bronił idei powstania warszawskiego i podkreślał, że dobre stosunki z ZSRR nie będą możliwe bez zachowania niepodległości Polski.

Po 1945 jego los pozostawał nieznany. 21 czerwca 1955 rządy Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii złożyły oficjalne noty dyplomatyczne w Moskwie i Warszawie z zapytaniem o los tych oskarżonych w "procesie szesnastu", którzy nie powrócili z ZSRR. W rezultacie w październiku 1955 i w 1956^[1], władze ZSRR ogłosiły, iż Leopold Okulicki zmarł w więzieniu na Łubiance 24 grudnia 1946 na skutek ataku serca i paraliżu, a jego zwłoki zostały spalone^[1]. Informacje dotyczące przyczyny śmierci zakwestionowali Adam Bień oraz Antoni Pajdak, także oskarżeni w procesie szesnastu, twierdząc iż Leopold Okulicki został zamordowany (obaj słyszeli jak L. Okulicki został wyprowadzony z celi nr 62 na egzekucję w Wigilię 1946)^[1][7]. Symboliczna mogiła generała Leopolda Okulickiego znajduje się na Cmentarzu Wojskowy na Powązkach w Warszawie, kwatera A 26, przy pomniku "Gloria Victis". Na wniosek strony Polskiej, Prokurator Generalny w Warszawie w październiku 1989 skierował pismo do Prokuratury Generalnej Związku Sowieckiego o postępowanie rehabilitacyjne w sprawie generała Okulickiego. Decyzją Plenum Sądu Najwyższego ZSRR z 19 kwietnia 1990 roku sprawa karna wobec byłego dowódcy Armii Krajowej generała brygady Armii Polskiej Leopolda Okulickiego została umorzona z braku znamion przestępstwa w jego działaniach i w ten sposób generał Leopold Okulicki został zrehabilitowany po latach za haniebny proces.

W Uchwale Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 17 lutego 2012 w sprawie upamiętnienia 70. rocznicy powstania Armii Krajowej stwierdzono: Losy ostatniego Komendanta Głównego Armii Krajowej gen. Leopolda Okulickiego "Niedźwiadka", sądzonego w Moskwie i tam zamordowanego, symbolizują powojenne losy żołnierzy Armii Krajowej i Polski^[8].

[edytuj] Ordery i odznaczenia

• Order Orła Białego (pośmiertnie odznaczony 11 listopada 1995 postanowieniem Prezydenta RP Lecha Wałęsy^[9])
• Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari - dwukrotnie
• Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari Nr 4549^[10]
• Krzyż i Medal Niepodległości
• Krzyż Walecznych – czterokrotnie
• Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
• Legia Zasługi (pośmiertnie, USA)
• Gwiazda Wytrwałości (1985)^[11]

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• T. Kryska Karski i S. Żurakowski – Generałowie Polski Niepodległej, Wyd. Editions Spotkania, Warszawa 1991
• H.P. Kosk – Generalicja polska, t. 2, Wyd. Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 2001, ISBN 83-87103-81-0
• Janusz Kurtyka, Jacek Pawłowicz, Generał Leopold Okulicki 1898-1946, Warszawa 2010, IPN, ISBN 978-83-7629-216-8
• Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 183-194. ISBN 83-7021-096-1. 
• Leopold Okulicki (1898–1946)
• Biografia L. Okulickiego w serwisie II wojna światowa

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Portal IPN o generale Leopoldzie Okulickim
• Izba Pamięci Gen. Leopolda Okulickiego w Bratucicach

p • d • e Komendanci główni Armii Krajowej Stefan Rowecki • Tadeusz Bór-Komorowski • Leopold Okulicki