Ten artykuł dotyczy zamku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Ten artykuł od 2009-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Zamek Książ
nr rej. A/4627/481
Zamek Książ jesienią
Nazwa oryginalna	Wałbrzych – Książ, zespół rezydencjonalny
Miejsce	Wałbrzych - Książ
Wybudowany	(k. XIII) XV–XVII, 1722–24, 1908–15
Wpisany do rej. zabytków	25.02.1958 i 31.12.1998
50°50′31.9″N 16°17′29.64″E / 50.842194, 16.2915667Na mapach: 50°50′31.9″N 16°17′29.64″E / 50.842194, 16.2915667
Multimedia w Wikimedia Commons

Fasada wschodnia zamku

Budynek bramny

Zamek „Stary Książ”, ruina romantyczna

Książ (niem. Fürstenstein)^[1] – zespół rezydencjalny znajdujący się w Wałbrzychu, na terenie Książańskiego Parku Krajobrazowego, wchodzi także w skład Szlaku Zamków Piastowskich. Obejmuje trzeci co do wielkości zamek w Polsce (po zamku w Malborku i Zamku Królewskim na Wawelu). Jego niewielka część, w tym znajdujący się w części centralnej zamek piastowski, jest udostępniona zwiedzającym. Zespół zamkowy stanowi administracyjnie część miasta Wałbrzych^[2].

[edytuj] Historia

Został wybudowany w latach 1288–1292 przez księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I Surowego prawdopodobnie na miejscu dawnego grodu drewnianego. Po śmierci księżnej Agnieszki w 1392 roku wraz z resztą księstwa przeszedł pod berło monarchów czeskich i stał się siedzibą kolejnych starostów. W latach 1491–1497 stanowił własność króla czeskiego i węgierskiego Władysława Jagiellończyka.

W 1509 roku został oddany pod zastaw rodzinie Hobergów (ktora potem zmieniła nazwisko na Hochberg). W 1605 roku Hochbergowie, przyszli właściciele Wałbrzycha, wykupili swoje dobra lenne, a zamek stał się wolną własnością dziedziczną rodu. W czasie wojny trzydziestoletniej Książ kilkakrotnie ulegał częściowemu zniszczeniu. Barokowej przebudowy dokonał w latach 1705–1732 Konrad Ernst Maksymilian von Hochberg.

W latach 1908–1923 książę Jan Henryk XV Hochberg książę von Pless dokonał kolejnej przebudowy, m.in. tarasów. Między 1907 a 1943 rokiem Książ był siedzibą księżnej Marii Teresy Oliwii Hochberg von Pless. Zapaść finansowa i problemy rodzinne Hochbergów, które miały miejsce w latach 20. XX wieku, stały się przyczyną powolnego upadku Książa.

W 1941 roku władze III Rzeszy przejęły zamek, a Organizacja Todt przystąpiła do przekształcania zamku w siedzibę stanu. Przed głównym portalem wydrążono szyb windowy głębokości 50 metrów.

Po drugiej wojnie światowej Książ znalazł się w granicach Polski. Został zdewastowany przez stacjonujące w nim wojska radzieckie. W 1956 roku rozpoczęto prace renowacyjne.

Na przestrzeni dziejów spotykane były również następujące zapisy nazwy zamku: Fürstenberg, Vorstinburg, Vorstenberech, Wistenberch.

Do 1973 roku Książ znajdował się na terenie wsi o tej samej nazwie^[3], ostatecznie włączonej w granice miasta Wałbrzycha^[4].

[edytuj] Zabytki zespołu Zamku Książ

Do wykazu zabytków nieruchomych Narodowego Instytutu Dziedzictwa (stan na 30 czerwca 2011) wpisane są następujące obiekty zespołu rezydencjalnego Wałbrzych – Książ^[5]:

• zamek, (k.XIII) XV–XVII, 1722–24, 1908–15, nr rej.: A/4627/481 z 6.05.1958
• 2 oficyny, 1722–24, 1910, nr rej.:j.w.
• budynek bramny, 1718–19, 1890, nr rej.: j.w.
• budynek nr 5, d. urząd podatkowy, XIX/XX, nr rej.: j.w.
• budynek nr 6, d. pralnia, ob. hotel „Mariówka”, XIX/XX, nr rej.: j.w.
• budynek nr 7, d. areszt, ob. hotel, XIX/XX, nr rej.: j.w.
• budynek nr 7 a, z bramą gospodarczą (wsch.), XIX/XX, nr rej.: j.w.
• d. kuźnia, XIX/XX, nr rej.: j.w.
• mury obronne, oporowe i graniczne, z basztami, bramami, mostami i tarasami, XVI–XX, nr rej.: j.w.
• pawilon parkowy, 1732–34, 1883, nr rej.: A/4628/1230/WŁ z 16.06.1987
• brama główna, ul. Jeździecka, 1722–24, nr rej.: A/4630/1229/WŁ z 16.06.1987
• brama parkowa, ul. Jeździecka, 1722–24, nr rej.: A/4629/1228/WŁ z 16.06.1987
• park przy pałacu, XVIII–XX, nr rej.: 1375 z 27.08.1965
• park – założenie romantyczne, XVIII–XX, nr rej.: A/572/1-3 z 24.05.2010,z budynkami:
  • kuźnia, mur./szach., ul. Jeździecka 5, pocz. XX
  • leśniczówka, mur./szach., ul. Jeździecka 9, pocz. XX
  • stodoła, mur./szach., ul. Jeździecka, pocz. XX
• zespół stadniny koni, 1824, nr rej.: A/4631/655/WŁ z 13.04.1977:
  • 5 stajni
  • ujeżdżalnia
  • wozownia
• Zamek Stary Książ, ruina romantyczna, 1794, nr rej.: 621 z 1.09.1959
• budynki w zespole zamku Książ, 1792, 2 poł. XIX, Świebodzice, ul. Wałbrzyska 44–46:
  • dom szwajcarski, nr rej.: 1210/WŁ z 16.06.1987
  • dom szwajcarski II, nr rej.: 1214/WŁ z 16.06.1987
  • brama wjazdowa na teren zespołu, nr rej.: 1231/WŁ z 16.06.1987

[edytuj] Szlaki turystyczne

• zielony – Szlak Zamków Piastowskich
• czerwony – Cis Bolko – Zamek Książ – Świebodzice – Witoszów Górny – Bystrzyca Górna
• – Szlak Ułanów Legii Nadwiślańskiej

[edytuj] Zobacz też

• Międzynarodowy Festiwal Kameralistyki Ensemble
• Riese

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Zamku Książ
• Zamek Książ w Serwisie Turystycznym Dolnego Śląska
• Wirtualne zwiedzanie zamku
• Modernizacja Zamku Książ

p • d • e Zamki Dolnego Śląska Bolczów • Bolków • Brzeg • Chojnik • Chojnów • Cisy • Chobienia • Chocianowiec • Chocianów • Czocha • Czernina Górna • Głogów • Gościszów • Góra • Grodno • Grodziec • Gryf • Homole • Jędrzychowice • Jawor • Jelcz-Laskowice • Kamienna Góra • Karpień • Karpniki • Kopice • Kliczków • Kłodzko • Krosno Odrzańskie • Książ • Legnica • Leśna • Lipa Górna • Leuchtenštejn • Modła • Niesytno • Nowa Ruda • Oleśnica • Oława • Otmuchów • Płakowice • Prochowice • Podskale • Radłówka • Radziechów • Zamek Rajsko • Ratno Dolne • Rokitnica • Siedlęcin • Stary Książ • Zamek Szczerba • Ścinawka Średnia • Świny • Uraz • Warta Bolesławiecka • Wąsosz • Wleń • Wojnowice • Wołów • Ząbkowice Śląskie • Żmigród