Kiszyniów
Herb Kiszyniowa Flaga Kiszyniowa
Fragment śródmieścia
Państwo	Mołdawia
miasto wydzielone	Kiszyniów
burmistrz	Dorin Chirtoacă
Powierzchnia	120 km²
Ludność (2012) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	554 585▼ 4621 os./km² 659 726▼
Nr kierunkowy	+373-22
Kod pocztowy	MD20xx
Tablice rejestracyjne	C, CU, K
Miasta partnerskie	Akhisar Ankara Bukareszt Erywań Eskişehir Gdańsk Greensboro Grenoble Jassy Kijów Kraków Mannheim Odessa Patras Reggio nell'Emilia Sacramento Tbilisi Tel Awiw-Jafa Wilno
Położenie na mapie Mołdawii Kiszyniów
47°00′50″N 28°51′00″E / 47.01389, 28.85Na mapach: 47°00′50″N 28°51′00″E / 47.01389, 28.85
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Hasło Kiszyniów w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Kiszyniów (mołd., rum. Chişinău, mołd.-cyrylica Кишинэу, ros. Кишинёв, ukr. Кишинів) - stolica i największe miasto Mołdawii, zamieszkany przez 610 946 mieszkańców^[1].

Miasto zajmuje powierzchnię 565 km², dzieli się na 5 sektorów: Centru, Botanica, Buiucani, Râşcani, Ciocana.

Spis treści 1 Etymologia 2 Historia 3 Geografia 3.1 Podział administracyjny 3.2 Religia 4 Polityka i Administracja 5 Demografia 6 Język 7 Osobistości związane z Kiszyniowem 8 Zabytki 9 Gospodarka i komunikacja 10 Edukacja i kultura 11 Galeria 12 Przypisy 13 Linki zewnętrzne

[edytuj] Etymologia

Jedną z wersji jest, że nazwa Chişinău pochodzi od starorumuńskiego słowa chişla ("źródło") i nouă ("nowy"), ponieważ miasto zostało zbudowane wokół źródła. Obecnie źródło jest zlokalizowane przy skrzyżowaniu ulic Puszkina i Albişoara.

Według Stefana Ciobanu, rumuńskiego historyka, nazwa Chişinău powstała w ten sam sposób co nazwa miasta Chişineu-Criş w zachodniej Rumunii, niedaleko granicy z Węgrami. Jego węgierska nazwa to Kisjenő, od której pochodzi rumuńska nazwa. Nazwa Kisjenő pochodzi od słowa kis "małe" i Jenő "plemię", jednego z siedmiu węgierskich plemion, które wstąpiły do Kotliny Panońskiej w 896 i dały nazwę 21 osadom.

[edytuj] Historia

Kiszyniów założono w 1466 roku na terenie Hospodarstwa Mołdawskiego. Na przełomie XV i XVI wieku wraz z całym krajem dostał się pod panowanie Turcji. Przez wiele lat miasto było stolicą żupy (mołd., rum. judeţul) Lăpuşna. W 1812 roku Kiszyniów zaanektowała Rosja, czyniąc je stolicą guberni besarabskiej. W 1903 roku miał miejsce w Kiszyniowie jeden z największych w historii pogromów ludności żydowskiej, inspirowany przez prężnie działająca w carskiej Rosji czarną sotnię (Żydzi stanowili wówczas większość mieszkańców Kiszyniowa).

W 1918 roku miasto wraz z całą Besarabią zostało po raz pierwszy w swej historii wcielone do Rumunii. W 1940 r., na mocy ugody niemiecko-radzieckiej Kiszyniów wraz z Besarabią został przyłączony do ZSRR. W tym samym roku została z Tyraspolu do Kiszyniowa przeniesiona stolica Mołdawii Radzieckiej. W czerwcu 1941 r. w wyniku agresji Niemiec i Rumunii na ZSRR Kiszyniów znalazł się po raz drugi w granicach Rumunii. Podczas okupacji rumuńskiej przez miasto przetoczyła się kolejna fala pogromów ludności żydowskiej, eliminując niemal całkowicie Żydów z tła etnicznego miasta. W 1944 Armia Czerwona wyparła wojska faszystowskie z Besarabii, a Kiszyniów ponownie stał się stolicą Mołdawskiej SRR. Po rozwiązaniu ZSRR w 1991, Kiszyniów stał się stolicą niepodległej Mołdawii.

[edytuj] Geografia

Kiszyniów położony jest na nizinie w centrum kraju, w jednym z bardziej urodzajnych terenów (uprawa wina i owoców), nad rzeką Byk, prawym dopływem Dniestru. Kiszyniów jest jedną z najbardziej zielonych stolic Europy.

Kiszyniów leży w strefie klimatu kontynentalnego, charakteryzującego się gorącymi i suchymi latami i zimnymi i wietrznymi zimami. Temperatury w zimie często spadają poniżej 0 °C, ale rzadko spadają poniżej -10 °C. Latem średnia temperatura wynosi około 25 °C, ale czasami dochodzi do 35-40 °C w środku lata w centrum miasta. Pomimo, że opady i wilgotność w lecie są niskie, zdarzają się burze. Temperatury na wiosnę i jesień wahają się w okolicach 16–24 °C. Opady w tym czasie są zwykle mniejsze niż w lecie i są częstsze, ale łagodniejsze.

[edytuj] Podział administracyjny

Kategoria:Podział administracyjny Kiszyniowa

[edytuj] Religia

Kiszyniów jest siedzibą biskupa katolickiej diecezji kiszyniowskiej.

[edytuj] Polityka i Administracja

Kiszyniów jest zarządzany przez Radę Miasta i Burmistrza Miasta, obydwa wybierane raz na cztery lata. Obecnym Burmistrzem Kiszyniowa jest Dorin Chirtoacă. Jego poprzednikiem był Serafim Urecheanu. Zgodnie z mołdawską konstytucją, Urecheanu - wybrany do parlamentu w 2005 roku - jako poseł nie mógł dalej sprawować stanowiska burmistrza Kiszyniowa i zrezygnował z poprzednio zajmowanej funkcji. Podczas jego 11-letniej kadencji została odrestaurowana wieża kościelna Catedrala Naşterea Domnului oraz nastąpiła poprawa w zakresie transportu publicznego. Uruchomiono również nowe linie trolejbusowe oraz wydłużono istniejące linie, w celu polepszenia połączeń pomiędzy dzielnicami.

Pierwszym Burmistrzem Kiszyniowa był Angel Nour w 1817 roku. W 1941 roku urząd został zniesiony. Po upadku komunizmu i przywróceniu urzędu w 1990 roku Nicolae Costin został pierwszym demokratycznie wybranym burmistrzem.

[edytuj] Demografia

Całkowita liczba ludności: 610 946 [1]

Struktura etniczna miasta w 2004 roku:^[2]

• 67.6% Mołdawianie*
• 13.9% Rosjanie
• 8.3% Ukraińcy
• 4.5% Rumuni*
• 1.2% Bułgarzy
• 0.9% Gagauzi
• 1.6% pozostałe narodowości
• 1.9% możliwy błąd statystyczny

Dane oznaczone za pomocą * są trudne do zweryfikowania. Dla bliższego zapoznania się z problemem zobacz Mołdawianie a Rumuni w artykule Mołdawianie.

[edytuj] Język

Kiszyniów jest miastem dwujęzycznym. Większość mieszkańców posługuje się językiem mołdawskim i językiem rosyjskim. Większość napisów jest w języku mołdawskim.

[edytuj] Osobistości związane z Kiszyniowem

• Dan Balan - mołdawski piosenkarz
• Maria Cebotari - śpiewaczka operowa
• Antoni Demianowicz - polski zoolog, pszczelarz, profesor
• Tadeusz Kossakowski - polski inżynier, ”cichociemny”, generał dywizji Wojska Polskiego
• Vasile Stati - mołdawski językoznawca
• Cezary Szyszko - polski prawnik.

[edytuj] Zabytki

• Cerkiew Narodzenia Pańskiego z XVIII wieku
• bulwar Stefana III Wielkiego
• domy z XIX wieku
• sobór z I poł. XIX wieku
• łuk triumfalny

[edytuj] Gospodarka i komunikacja

Kiszyniów jest najbardziej rozwiniętym gospodarczo miastem Mołdawii, jest też głównym węzłem transportowym. W Kiszyniowie rozwija się głównie przemysł spożywczy (liczne winiarnie), przetwórstwo warzyw i owoców, przemysł tytoniowy, tekstylny i materiałów budowlanych. Nieopodal Kiszyniowa znajduje się międzynarodowe lotnisko, które w 2008 obsłużyło 847 900 pasażerów. Ponadto w Kiszyniowie rozciąga się węzeł kolejowy na linii Stambuł - Moskwa ze stacją Kiszyniów.

[edytuj] Edukacja i kultura

Kiszyniów jest siedzibą 12 publicznych i 11 niepublicznych uczelni. Ponadto w Kiszyniowie mieszczą się liczne teatry, muzea i placówki kulturalne.

[edytuj] Galeria

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Ilustracje dawnego Kiszyniowa
• Zdjęcia z Kiszyniowa, Zdjęcia nocne
• Kiszeniew w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.

p • d • e Podział administracyjny Mołdawii Rejony Anenii Noi • Basarabeasca • Briceni • Cahul • Cantemir • Călăraşi • Căuşeni • Cimişlia • Criuleni • Donduşeni • Drochia • Dubosary • Edineţ • Făleşti • Floreşti • Glodeni • Hînceşti • Ialoveni • Leova • Nisporeni • Ocniţa • Orhei • Rezina • Rîşcani • Sîngerei • Soroca • Străşeni • Şoldăneşti • Ştefan Vodă • Taraclia • Teleneşti • Ungheni Miasta wydzielone Miasto Stołeczne Kiszyniów • Bendery • Bielce • Komrat • Tyraspol Regiony autonomiczne Gagauzja • Naddniestrze (autonomia kwestionowana)

p • d • e Stolice Europy Stolice niepodległych państw Amsterdam (konstytucyjna), Holandia • Andora, Andora • Ateny, Grecja • Belgrad, Serbia • Berlin, Niemcy • Berno, Szwajcaria • Bratysława, Słowacja • Bruksela, Belgia • Budapeszt, Węgry • Bukareszt, Rumunia • Dublin, Irlandia • Haga (siedziba rządu), Holandia • Helsinki, Finlandia • Kijów, Ukraina • Kiszyniów, Mołdawia • Kopenhaga, Dania • Lizbona, Portugalia • Londyn, Wielka Brytania • Lublana, Słowenia • Luksemburg, Luksemburg • Madryt, Hiszpania • Mińsk, Białoruś • Monako, Monako (państwo-miasto) • Moskwa, Rosja • Oslo, Norwegia • Paryż, Francja • Podgorica, Czarnogóra • Praga, Czechy • Reykjavík, Islandia • Ryga, Łotwa • Rzym, Włochy • San Marino, San Marino • Sarajewo, Bośnia i Hercegowina • Skopje, Macedonia • Sofia, Bułgaria • Sztokholm, Szwecja • Tallinn, Estonia • Tirana, Albania • Vaduz, Liechtenstein • Valletta, Malta • Warszawa, Polska • Watykan, Watykan (państwo-miasto) • Wiedeń, Austria • Wilno, Litwa • Zagrzeb, Chorwacja Stolice terytoriów zależnych i państw nieuznawanych Douglas, Wyspa Man • Gibraltar, Gibraltar • Longyearbyen, Svalbard • Prisztina, Kosowo • Saint Helier, Jersey • Saint Peter Port, Guernsey • Thorshavn, Wyspy Owcze • Tyraspol, Naddniestrze