Kieś Cēsis
Herb Kiesi Flaga Kiesi
Kieś, siedziba muzeum historycznego
Państwo	Łotwa
Gmina	Kieś
Założono	1206
Prawa miejskie	1224
Ludność (2012) • liczba ludności	17 489▼
Położenie na mapie Łotwy Kieś
57°19′12″N 25°16′39″E / 57.32, 25.2775Na mapach: 57°19′12″N 25°16′39″E / 57.32, 25.2775
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Kościół św. Jana

Kieś (łot. Cēsis, niem. Wenden, ros. Цесис, estoń. Võnnu; dawniej Wenden) – miasto na Łotwie nad rzeką Gaują.

[edytuj] Dzieje i opis miasta

Miasto założone w 1206. W 1583, po wyprawach inflanckich Stefana Batorego, na sejmiku w Kiesi Stanisław Pękosławski ogłosił w imieniu króla nową konstytucję Inflant. Od 1598 było stolicą województwa wendeńskiego^[1] I Rzeczypospolitej (istniało formalnie do 1660).

Najstarszą zachowaną budowlą miasta jest protestancki kościół św. Jana zbudowany w 1284 przez mistrza krajowego Wilhelma Schaenberga. W roku 1535 zmarł w nim nagle, podczas nabożeństwa wielki mistrz Walter von Pletenberg. Świątynia jest miejscem pochówku kilku dostojników zakonnych i biskupów.

Najstarsza osada ludzka w Kiesi znajdowała się na wzgórzu Riekstu, gdzie plemię Vendów z bałtyckofińskiej grupy językowej wzniosło drewniane grodziszcze (stąd niemiecka nazwa miasta- „Wenden”). 18-metrowej wysokości wzgórze z widocznymi resztkami fortyfikacji można podziwiać w Parku Zamkowym w Kiesi. Gród znajdował się w pobliżu ważnego traktu wiodącego z zachodu na wschód i dominował nad okolicą.

Niemieccy krzyżowcy z zakonu kawalerów mieczowych w roku 1209, w pobliżu grodowego wzgórza, rozpoczęli budowę zamku o nazwie Wenden Już w roku następnym zamek ten był przez trzy dni oblegany przez Estów^[2]. Gdy zamek został rozbudowany i dobrze ufortyfikowany, służył jako siedziba Wielkich Mistrzów zakonu. W roku 1577, podczas wojen inflanckich, garnizon wysadził w powietrze część zamku, by zapobiec dostaniu się w ręce Iwana Groźnego, który został ostatecznie pokonany w serii bitew pod Kiesią (1577–1578)^[3].

W roku 1598 Kieś została włączona w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów jako stolica województwa wendeńskiego, a pięć lat wcześniej król Zygmunt III Waza wyznaczył biskupowi wendeńskiemu^[4] miejsce w Senacie po biskupie kamienieckim. W 1620 Kieś/Wenden zostało zdobyte przez Szwedów. Zamek został odbudowany, ale ponownie zburzony w roku 1703 w czasie Wielkiej Wojny Północnej przez Rosjan i pozostawiony w postaci ruin. Gdy w roku 1777 zamek wraz z otoczeniem otrzymał hrabia Sievers, w oparciu o wschodnią basztę zamku wzniesiona została nowa rezydencja magnacka, tzw. Nowy Zamek. W 1949 zabudowania stajni i wozowni Nowego Zamku stały się siedzibą Muzeum Historycznego. Za nimi znajduje się najstarszy browar na Łotwie „Cēsu alus darītava”, wzniesiony w roku 1878 na bazie starszego, pamiętającego czasy wojen inflanckich.

Miasto zostało założone w pierwszej połowie XIII wieku. W centrum znajdował się rynek z dominującym nad nim kościołem św. Jana wzniesionym w latach 1281-1284. Miasto otoczone było kamiennymi murami, których fragmenty do dziś są widoczne przy ulicach Vaļņu i Palasta.

W drugiej połowie XIX wieku budowa drogi bitej Ryga – Psków (1868) i linii kolejowej Ryga – Valka (1889) przyspieszyły rozwój miasta. Ulica Raunas, łącząca dworzec kolejowy ze Starym Miastem, została zaprojektowana jako szeroka, reprezentacyjna arteria z dominującymi budynkami Łotewskiego Domu Ludowego (architekt A. Malvess) i Sądu Obwodowego (architekt P. Mengelis).

Obecnie siedziba władz administracyjnych okręgu Cēsis.

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• „Lettland wie wir es lieben”: Nacionālais APGĀDS, Rīga 2008, ISBN 978-9984-26-372-4.
• Jan Lewandowski: Historia Estonii, Ossolineum, Wrocław 2002, ISBN 83-04-04528-1.
• Michael Müller [wyd.]: Baltische Länder – Reisehandbuch, Erlangen 2008, ISBN 978-3-89953-380-4.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Zdjęcia z Kiesi
• Wenden w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.

[edytuj] Zobacz też

• Diecezja inflancka