Inowrocław – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Inowrocław
Herb Flaga
Herb Inowrocławia Flaga Inowrocławia
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat inowrocławski
Gmina gmina miejska
Założono ok. 1120
Prawa miejskie 1237/1238
Prezydent miasta Ryszard Brejza
Powierzchnia 30,42 km²
Wysokość 85-100 m n.p.m.
Ludność (XII 2010)
• liczba
• gęstość
75 802[1]▼
2 491,8 os./km²
Strefa numeracyjna
 (+48) 52
Kod pocztowy 88-100 do 88-110 i 88-115
Tablice rejestracyjne CIN
Położenie na mapie Polski
Poland location map.svg
"Inowrocław"
Inowrocław
52°47′35″N 18°15′40″E / 52.79306, 18.26111Na mapach: 52°47′35″N 18°15′40″E / 52.79306, 18.26111
TERC
(TERYT)		 6040507011
Urząd miejski
ul. Roosevelta 36/38
88-100 Inowrocław
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Inowrocław w Wikisłowniku
Strona internetowa
Deptak – ul. Królowej Jadwigi
Rynek
Pomnik Powstańców Wielkopolskich
Fasada Bazyliki Mniejszej Imienia NMP

Inowrocław (niem. Inowrazlaw, w latach 1904-1920 i podczas okupacji niemieckiej Hohensalza, czasami też Jungbreslau, Jungleslau) – miasto i gmina miejska w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu inowrocławskiego i gminy wiejskiej Inowrocław. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego.

Inowrocław położony jest nad rzeką Noteć, na Równinie Inowrocławskiej, w północno-wschodniej części Pojezierza Wielkopolskiego. Jest 49. miastem w Polsce pod względem liczby ludności. Według danych z 31 grudnia 2010 miasto miało 75 802 mieszkańców.

Miasto uznawane jest za stolicę Kujaw Zachodnich. W Inowrocławiu funkcjonują sanatoria, domy uzdrowiskowe i tężnie solankowe, przez co jest on uważany za miejscowość uzdrowiskową. Posiada bogate złoża soli kamiennej, które wydobywane są tutaj od czasów starożytnych.

Spis treści

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z 2002[2] Inowrocław ma powierzchnię 30,42 km², w tym:

  • użytki rolne: 46%
  • użytki leśne: 0%

Miasto stanowi 2,48% powierzchni powiatu.

[edytuj] Położenie

Inowrocław leży na Kujawach, na północnym zachodzie środkowej Polski, w województwie kujawsko-pomorskim. Wraz z okolicznymi gminami tworzy powiat inowrocławski, którego jest stolicą. Przez południową część miasta płynie Noteć. Inowrocław posiada 75,8 tys. mieszkańców (XII 2010)[1], co plasuje go na 5. miejscu wśród największych miast województwa kujawsko-pomorskiego.

Największe miasta województwa (XII 2010):

  1. Bydgoszcz – 356 177 osób
  2. Toruń – 205 312 osób
  3. Włocławek – 116 914 osób
  4. Grudziądz – 98 757 osób
  5. Inowrocław – 75 802 osoby

Inowrocław jest również stolicą powiatu inowrocławskiego i okolicznych gmin. Razem z mieszkańcami miasta i pozostałymi mieszkańcami powiatu liczy 163 787 mieszkańców (XII 2010), wliczając w to 4 pozostałe miasta: Kruszwica (9,21 tys.), Janikowo (9,07 tys.), Gniewkowo (7,18 tys.) i Pakość (5,77 tys.) oraz większe wioski: Sławęcinek, Słońsko, Miechowice, Kłopot, Komaszyce.

[edytuj] Dzielnice i osiedla

[edytuj] Demografia

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Inowrocławia.

Największą populację Inowrocław odnotował w 1997 – wg danych GUS 79 571 mieszkańców[3].

Dane z 30 czerwca 2004[4]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 79 267 100 40 834 52,6 38 813 47,4
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)		 2552,5 1342,3 1210,2
  • Wykres liczby ludności Inowrocławia na przestrzeni ostatnich 110 lat[5][6]

[edytuj] Historia

Kościół pw. Imienia NMP – bazylika mniejsza
Portal w ścianie zachodniej kościoła pw. Imienia NMP
Pomnik Jana Kasprowicza

[edytuj] Średniowiecze

Pierwsza wzmianka o Inowrocławiu pochodzi z 1185 i określa miejscowość jako Novo Wladislaw. Nazwa została wybrana prawdopodobnie na cześć Władysława Hermana lub jako Nowy Włocławek, założony przez mieszkańców Włocławka uciekających przed powodzią i szukających nowego miejsca do osiedlenia się. Miasto powstało na bazie dużego targu i znajdującej się w pobliżu warzelni soli.

Przypadkowe znalezienie historycznych śladów działalności ludzkiej i prowadzone później prace wykopaliskowe wykazały, że na terenie obecnego Inowrocławia istniała prawdopodobnie najstarsza warzelnia soli jaka została odkryta na ziemiach polskich.

Prawa miejskie Inowrocław uzyskał ok. 1238 z rąk księcia Kazimierza Konradowicza. W latach 1466-1772 Inowrocław był stolicą województwa inowrocławskiego obejmującego swym zasięgiem północno-zachodnią część Kujaw z miastami: Bydgoszcz, Solec Kujawski, Koronowo, Gniewkowo, Podgórz, Słońsko, Raciążek, Służewo, Lipno, Dobrzyń i Radziejów. Miasto było także siedzibą książąt kujawskich i starostów inowrocławskich (Kategoria:Starostowie inowrocławscy).

[edytuj] Książęta inowrocławscy

[edytuj] Okres zaborów

Okres zaboru pruskiego to czas wzrastającej germanizacji. W XIX w. miasto zaczęło się ponownie rozwijać. Powstało wiele obiektów: drukarnia (1840), szkoła średnia (1848), nowy szpital dla miasta i powiatu (1870), kopalnia i warzelnia soli oraz rozpoczęcie budowy węzła kolejowego (1872-1873), uzdrowisko (1875), fabryka maszyn rolniczych i fabryka sody (1882), gazownia (1902), wodociągi (1904), elektrownia (1908), linia tramwajowa (1912-1969). Jednocześnie mieszkańcy miasta aktywnie brali udział we wszelkich zrywach narodowych (insurekcja kościuszkowska, powstania listopadowe i styczniowe). W 1812 w Inowrocławiu miał swą kwaterę cesarz Napoleon Bonaparte w drodze na Moskwę.

[edytuj] Dwudziestolecie międzywojenne

Inowrocław powrócił do Polski w 1919. Na czele powstańców przejmujących kontrolę nad miastem stał kpt. Paweł Cyms. Okres dwudziestolecia międzywojennego to czas zmagania się z trudną ogólną sytuacją gospodarczą w kraju, co w Inowrocławiu przekładało się między innymi na bardzo wysokie bezrobocie. Liczne były wystąpienia robotników i bezrobotnych. W 1926 policja krwawo rozgoniła demonstrację robotniczą. W latach 30. dochodziło do publicznych głodówek bezrobotnych. W 1930 głodowało m.in. 20 bezrobotnych powstańców. Mimo trudności gospodarczo-społecznych miasto się rozwijało. Uruchomiono Hutę Szkła "Irena" i szyb Kopalni Soli przy ul. Poznańskiej (1924), zakończono budowę Zakładu Przyrodoleczniczego w uzdrowisku (1927), rozpoczęto budowę lotniska (1930) ukończoną po trzech latach. W 1933 w mieście powołano filię Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie.

[edytuj] II wojna światowa

W dniach 5–7 września 1939 roku oddziały polskiej 26 Dywizji Piechoty pod dowództwem płk. Adama Brzechwy-Adjukiewicza stoczyły w rejonie miasta bój z jednostkami niemieckiej 4 Armii[7].

Information icon.svg Osobny artykuł: Intelligenzaktion.

Pierwsze dni okupacji hitlerowskiej to masowe aresztowania i egzekucje mieszkańców, spośród których największy rozgłos zdobyła sobie tzw. "Krwawa niedziela" (noc z 22 na 23 października 1939 r.) dokonana w ramach Intelligenzaktion.

Information icon.svg Osobny artykuł: Wysiedlenia Polaków podczas II wojny światowej dokonane przez Niemców.

Na początku wojny Niemcy przeprowadzili masowe wysiedlenia ludności polskiej i żydowskiej. W nocy 30 listopada 1939 r. Niemcy wypędzili z miasta ponad 1000 polskich rodzin. W latach 1940–1945 istniał tutaj obóz przesiedleńczy, przez który przeszło ok. 10 000 Polaków, kilkuset z nich zamordowano. W dzielnicy Mątwy znajdował się obóz dla jeńców wojennych z ZSRR, Francji i Anglii. Zginęło ich tutaj około 900. Okupację niemiecką zakończyło zajęcie Inowrocławia przez Armię Czerwoną w dniu 21 stycznia 1945. Do miasta wkroczyły wojska 2 Armii Pancernej Gwardii 1 Frontu Białoruskiego. Ostatni nalot niemiecki odbył się jednak jeszcze 4 kwietnia 1945 – pojedynczy samolot zrzucił 4 bomby odłamkowe i ostrzelał podróżnych na peronach dworca kolejowego w Inowrocławiu. (Zginął wówczas m.in. Leon Spychalski z Paprosa.)

[edytuj] Współczesność

W latach 1950-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Powiat inowrocławski przywrócono 1 stycznia 1999.

W 2009 roku papież Benedykt XVI ogłosił Świętą Królową Jadwigę patronką miasta Inowrocławia.

[edytuj] Zabytki

Kościół pw. Zwiastowania NMP
  • romański kościół Imienia Najświętszej Maryi Panny z końca XII lub początku XIII w. mianowany przez papieża Benedykta XVI Mniejszą Bazyliką
  • kościół farny św. Mikołaja – drewniany ufundował Kazimierz I kujawski w połowie XIII w. W XV wieku zbudowano na jego miejscu późnogotycki, który przebudowany został w XVII wieku
  • kościół poewangelicki z lat 1861-1863
  • neoromański kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie z lat 1898-1900
  • neogotycki budynek Urzędu Miejskiego z lat 1907-1908
  • fragmenty średniowiecznych fortyfikacji – ul. Poznańska 4 oraz plac Klasztorny przy Państwowej Szkole Muzycznej
  • neoklasycystyczny kościół garnizonowy św. Barbary i św. Maurycego z 1927-1928.
  • Gimnazjum św. Wojciecha przy ulicy Toruńskiej
  • hotel "Bast" z 1901 r., wg proj. Tomasza Pajzderskiego
  • dom z końca XVIII w. przy pl. Klasztornym
  • kamienice z przełomu XIX i XX w. przy ul. Królowej Jadwigi
  • zabudowa ul. Solankowej – wille w stylach historyzujących z końca XIX i pocz. XX w. oraz z okresu międzywojennego

[edytuj] Uzdrowisko Inowrocław

Inowrocław znany jest jako miejscowość uzdrowiskowa. Tradycje warzenia tutaj soli sięgają czasów średniowiecza. Współcześnie posiada zgrupowane w jednym zespole położonym blisko centrum, w zachodniej części miasta:

  • Park Solankowy,
  • Zakład Przyrodoleczniczy,
  • szpitale uzdrowiskowe, branżowe,
  • tężnie,
  • Teatr Letni,
  • muszlę koncertową.

[edytuj] Kultura

  • Teatr Miejski ze sceną Teatru Letniego
  • Inowrocławski Dom Kultury
  • Młodzieżowy Dom Kultury "Pszczółka"
  • Biblioteka Miejska im. Jana Kasprowicza
  • Muzeum Miejskie im. Jana Kasprowicza
  • Kino "Kinomax"
  • Hala Widowiskowo-sportowa
  • Stowarzyszenie Ogrody Kultury
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st. im. Juliusza Zarębskiego
  • Prywatna Szkoła Muzyczna "Yamaha"
  • Sala Koncertowa im. Ireny Dubiskiej
  • Najstarszy klub muzyczny "Hades"
  • Coroczny, marcowy Ogólnopolski Festiwal Małych Form Teatralnych Arlekinada
  • Coroczny Wojewódzki Profilaktyczny Festiwal Teatralny poPaTrz

[edytuj] Struktura wyznaniowa

Kościół św. Mikołaja
Kościół św. Józefa

Na terenie Inowrocławia działalność prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

[edytuj] Gospodarka

Inowrocławskie Zakłady Chemiczne Soda Mątwy wieczorem
Dworzec Inowrocław

Inowrocław jest jednym z ważniejszych ośrodków gospodarczych w województwie kujawsko-pomorskim. Rozwinięty jest przemysł chemiczny, szklarski, maszynowy, metalowy, poligraficzny i spożywczy. Do największych zakładów na terenie miasta należą:

W południowej części miasta znajduje się wielki zespół osadników Inowrocławskich Zakładów Chemicznych Soda Mątwy, tzw. "Białe morze". Z innych przedsiębiorstw wyróżnić można: Alstal, Opak-met, Mostodrog, Drogi i Mosty, HT Tioplast Polska, Druk-Intro, Filar, Lematit, Joaga, Modina, Barbara Luijcx.

Rozwinięty jest sektor handlu i usług. W mieście swe siedziby ma wiele oddziałów banków, towarzystw ubezpieczeniowych, firm leasingowych i doradczych, funkcjonują liczne ośrodki handlu detalicznego i hurtowego, punkty usługowe, serwisy, istnieje kilkanaście stacji benzynowych, kilka marketów (Carrefour, Kaufland, Biedronka, Lidl, Tesco, Netto, POLOmarket, Piotr i Paweł),NOMI serwisy samochodowe (Opel, Peugeot, Ford, Renault, Hyundai, Chevrolet, Dacia i Renault Trucks). Dawne salony samochodowe to FIAT, Daewoo, SEAT i Škoda.

[edytuj] Komunikacja

[edytuj] Transport drogowy

W Inowrocławiu krzyżują się też drogi krajowe i wojewódzkie:

W sąsiednich Tupadłach znajduje się węzeł drogi K25 z drogą wojewódzką 412 Tupadły-Kruszwica.

[edytuj] Transport kolejowy

Początki kolei żelaznych w Inowrocławiu sięgają II połowy XIX wieku. 26 maja 1872 otwarto 45,4 km 2-torową linię kolejową Inowrocław-Bydgoszcz Główna[8]. 15 sierpnia 1873 zakończono 2-letnią budowę i uruchomiono 366,4 km częściowo 2-torową linię kolejową Poznań Wschód-Inowrocław-Korsze. W marcu 1933 uruchomiono 156,1 km 1-torową linię Zduńska Wola Karsznice-Inowrocław. W II połowie XX w. sukcesywnie elektryfikowano najważniejsze linie kolejowe przebiegające przez Inowrocław W latach 1965-1974 zelektryfikowano całą 492 km 2-torową linię kolejową Chorzów Batory-Inowrocław-Tczew. W latach 1976-1990 zelektryfikowano całą linię kolejową Poznań Wschód-Inowrocław-Korsze.

Obecnie Inowrocław jest ważnym węzłem kolejowym o znaczeniu ogólnokrajowym. Leży na szlaku łączącym północ kraju z południem. Przez Bydgoszcz i Toruń łączy bowiem Gdańsk, Gdynię i Olsztyn ze wszystkimi dużymi miastami na południu. Największe znaczenie komunikacyjne ma zelektryfikowana magistrala węglowa łącząca Gdynię z Katowicami i całym Górnym Śląskiem.

[edytuj] Komunikacja miejska

W mieście działa wielu przewoźników autobusowych. Największy z nich to PKS Inowrocław, posiadający także placówki w Żninie i Mogilnie oraz komunikacja miejska MPK Inowrocław.

[edytuj] Lotnisko

W Inowrocławiu znajduje się ponadto lotnisko sportowe miejscowego Aeroklubu Kujawskiego.

[edytuj] Edukacja

Gimnazjum Nr 1 im. św. Wojciecha

Od 2007 roku przy WSG w Inowrocławiu funkcjonuje Uniwersytet Trzeciego Wieku.

  • Szkoły podstawowe
    • nr 2 im. Panny Maryi– ul. Najświętszej Maryi Panny
    • nr 4 im. Janusza Kusocińskiego – os. Rąbin
    • nr 6 im. Mikołaja Kopernika – os. Nowe
    • nr 9 im. Marii Skłodowskiej-Curie – os. Mątwy
    • nr 10 im. Jana Kasprowicza – os. Szymborze
    • nr 11 im. Stefana Batorego – os. Piastowskie
    • Katolicka Szkoła Podstawowa – os. Rąbin
    • Zespół Szkół Integracyjnych im. Powstańców Wielkopolskich – dawniejsza 15
    • nr 16 im. Jana Pawła II – Jacewo
  • Gimnazja
    • nr 1 im. Świętego Wojciecha– os. Toruńskie,
    • nr 2 im. dra Józefa Krzymińskiego – os. Rąbin,
    • nr 3 im. 4 Kujawskiego Pułu Artylerii Lekkiej – os. Piastowskie,
    • nr 4 im. Zygmunta Wilkońskiego – os. Nowe,
    • Gimnazjum Katolickie w Zespole Szkół Katolickich im. bł. ks. Władysława Demskiego – os. Toruńskie
    • gimnazjum przy Zespole Szkół Integracyjnych
    • gimnazjum przy I Liceum Ogólnokształcącym im. Jana Kasprowicza
  • Licea
  • Technika
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 im. Jana Pawła II,
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Genowefy Jaworskiej,
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 im. Franciszka Zubrzyckiego,
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 4 im. 59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 5 im. gen. Władysława Sikorskiego,

[edytuj] Media

W Inowrocławiu mają siedzibę media o znaczeniu ponadregionalnym. Istnieją 3 stacje radiowe, kilka redakcji gazet i serwisów internetowych.

Osiedle Rąbin

[edytuj] Sport

  • motoryzacja – Automobilklub Inowrocławski, www.automobilklubinowroclawski.pl
  • piłka nożna – Goplania Inowrocław, Cuiavia Inowrocław, Noteć Inowrocław
  • piłka ręczna – Cuiavia Inowrocław
  • koszykówka – Noteć Inowrocław, Sportino Inowrocław, SKS Kasprowicz Inowrocław, Domino Inowrocław
  • karate – Inowrocławski Klub Sportowy Karate
  • tenis stołowy – IKTS Noteć Inowrocław
  • lotnictwo – Aeroklub Kujawski w Inowrocławiu
  • pływanie – Kryta Pływalnia "Delfin", "Wodny Park"
  • siatkówka – UKS "Mechanik" Inowrocław, Młodzieżowe Stowarzyszenie Piłki Siatkowej OSiR Inowrocław
  • żeglarstwo – Yacht Klub Polski INOWROCŁAW
  • szachy – Inowrocławskie Towarzystwo Szachowe "Pozkal – Przydomek Inowrocław".

[edytuj] Honorowi obywatele

Information icon.svg Osobny artykuł: Honorowi obywatele Inowrocławia.

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). [dostęp 21.9.2011].
  2. ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  3. ↑ GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31 XII 1997
  4. ↑ Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  5. ↑ Ludność Inowrocławia
  6. ↑ de:Inowrocław
  7. ↑ Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga, "Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939-1945", MON, Warszawa 1967
  8. ↑ Ogólnopolska Baza Kolejowa (pol.). [dostęp 18 stycznia 2009].

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Stare przewodniki

  • Karol Kopeć, Ilustrowany przewodnik po Inowrocławiu i Kujawach (Kruszwica-Strzelno-Trzemeszno-Mogilno-Pakość), Inowrocław 1933 [1]
  • Stanisław Waszak, Przewodnik po Inowrocławiu i Kujawach (Kruszwica, Strzelno, Pakość), Inowrocław 1933 [2]
  • Alfred Krysiak, "Inowrocław i Kujawy" różne wydania z różnych lat

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Powiat inowrocławski
Miasta
Inowrocław • Gniewkowo • Janikowo • Kruszwica • Pakość
 Herb powiatu inowrocławskiego
Gminy miejskie
Inowrocław
Gminy miejsko-wiejskie
Gminy wiejskie