Hetmańszczyzna – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Гетьманщина
Hetmańszczyzna
← Rzeczpospolita Obojga Narodów 1649-1764 Rosja →
Flaga Hetmańszczyzny
 Godło Hetmańszczyzny
Flaga Hetmańszczyzny Godło Hetmańszczyzny
Położenie Hetmańszczyzny
Język używany ruski, polski
Stolica Czehryń
Ustrój polityczny republika wojskowa
Liczba ludności (1762)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
1,027,928
osób/km²
Kozacy
Repin Cossacks.jpg
Wojska kozackie
Inne grupy
Historia
Sławni Kozacy
Pojęcia
Godło Rosji
To jest artykuł z cyklu
Historia Ukrainy

Hetmańszczyzna (1649-1775), zwana także Wojskiem Zaporoskim – w okresie Rzeczypospolitej Obojga Narodów system autonomicznych rządów terytorialnych na Lewobrzeżnej i Prawobrzeżnej Ukrainie, oparty na systemie demokracji wojennej Kozaków Zaporoskich, powstały w wyniku zawartej w roku 1649 ugody zborowskiej wojska zaporoskiego z królem i Rzecząpospolitą, potwierdzony w roku 1654 w ugodzie perejasławskiej pomiędzy wojskiem zaporoskim a rosyjskim carem Aleksym I i ponownie (w rozszerzonej formie) w unii hadziackiej (króla i Rzeczypospolitej z Kozaczyzną zaporoską, 1658).

Po przejęciu Lewobrzeżnej Ukrainy przez Rosję w konsekwencji traktatu Grzymułtowskiego (1686) system autonomii hetmańskiej został utrzymany na Ukrainie Lewobrzeżnej (podległej carowi) i od czasów hetmana Iwana Mazepy systematycznie ograniczany, aż do całkowitej likwidacji w 1775[1]. Po roku 1775 zostały w ramach Cesarstwa Rosyjskiego utrzymane jednak specyficzne przywileje Ukrainy Lewobrzeżnej (dotyczące statusu języka ruskiego i pozycji szlachty kozackiej).

Spis treści

[edytuj] Ustrój Hetmańszczyzny

[edytuj] Władze centralne

Ustrój państwa kozackiego był właściwie niezmienny od utworzenia przez Bohdana Chmielnickiego. Na czele Hetmańszczyzny stał hetman (pochodzący z wyboru), wokół niego skupiał się organ doradczy – Rada starszyzny generalnej, w skład której wchodziła starszyzna kozacka: pisarz generalny, sędzia generalny, oboźny generalny, esauł generalny, buńczuczny generalny, chorąży generalny. Władzę wykonawczą sprawowała Generalna Kancelaria Wojskowa, a instancją apelacyjna dla sędziów pułkowych i sotennych był Generalny Sąd Wojskowy. Siedziba hetmana znajdowała się początkowo w Czehryniu, potem w Buturynie, a po jego zburzeniu w Głuchowie.

[edytuj] Władze lokalne

Władzę lokalną sprawowali pułkownicy i setnicy. Cała kozacka ludność Hetmańszczyzny podzielona na 10 okręgów, nazywanych pułkami. Stanowiły one jednocześnie jednostkę administracyjno-terytorialną i wojskową. Były to pułki: hadziacki, kijowski (z siedzibą w Kozielcu na lewym brzegu Dniepru), Lubieński, mirhorodzki, nizyński, perejasławski, połtawski, pryłucki, starodubski i czernihowski.

W wyprawach wojennych uczestniczyli Kozacy, a lud wiejski stanowiła czerń.

Information icon.svg Osobny artykuł: Starszyzna kozacka Hetmańszczyzny.

Mieszkańcy rządzili się w swoich miastach prawem magdeburskim przyniesionym z Polski[potrzebne źródło], natomiast własne prawo zwyczajowe zostało skodyfikowane na podstawie statutów litewskich oraz w niewielkim stopniu prawa magdeburskiego[potrzebne źródło].

[edytuj] Historia

Hetmańszczyzna powstała po ucieczce Chmielnickiego wczesną wiosną 1648 na Sicz, gdzie – szermując hasłami wyzwolenia spod władzy magnatów sprzeciwiających się woli królewskiej – przejął władzę z rąk atamana koszowego i stanął na czele powstania jako hetman kozacki.

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Hetmańszczyzny.

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Na Ukrainie prawobrzeżnej został faktycznie zlikwidowany w trakcie najazdu tureckiego na Rzeczpospolitą i wojny turecko-polskiej (1672-1698).

[edytuj] Literatura