Gliwice – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Gliwice
Gliwicka starówka
Gliwicka starówka
Herb Flaga
Herb Gliwic Flaga Gliwic
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja konurbacja górnośląska
Prawa miejskie 1276
Prezydent miasta Zygmunt Frankiewicz
Powierzchnia 134,2 km²
Wysokość 200–278 m n.p.m.
Ludność (31.12.2010)
• liczba
• gęstość
195 472[1] ▼
1 456,6 os./km²
Strefa numeracyjna
 (+48) 32
Kod pocztowy 44-100 do 44-164
Tablice rejestracyjne SG
Położenie na mapie Polski
Poland location map.svg
"Gliwice"
Gliwice
50°17′N 18°40′E / 50.283, 18.667Na mapach: 50°17′N 18°40′E / 50.283, 18.667
TERC
(TERYT)		 2466011
SIMC 0940000
Hasło promocyjne: Stare miasto, nowy świat...
Urząd miejski
ul. Zwycięstwa 21
44-100 Gliwice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Gliwice w Wikisłowniku
Strona internetowa
Gliwice z innymi członkami Górnośląskiego Związku Metropolitalnego
Gliwice – Rynek z ratuszem.
Gliwice – Ratusz na rynku.

Gliwice (wymowa ?/i (śl. Glywicy, łac. Glivitium, niem. Gleiwitz, czes. Glivice albo Hlivice) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim, położone na Wyżynie Śląskiej, nad rzeką Kłodnicą.

Siedziba władz ziemskiego powiatu gliwickiego oraz kurii diecezji gliwickiej.

Miasto przyłączono do Polski w 1945 roku. W latach 1945-1950 należało do województwa śląskiego. W latach 1950-1998 miasto należało do województwa katowickiego.

Gliwice zajmują 17. miejsce na liście największych miast Polski według powierzchni, 18. miejsce na liście największych miast Polski według ludności, jest także 4. największym miastem województwa śląskiego według ludności.

Spis treści

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Miasto Gliwice jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), na Wyżynie Katowickiej nad rzeką Kłodnicą.

Miasto sąsiaduje z miastem Zabrze oraz powiatem gliwickim i tarnogórskim.

[edytuj] Powierzchnia

[edytuj] Demografia

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Gliwic.
  • Wykres liczby ludności Gliwic na przestrzeni ostatnich 140 lat

Największą populację Gliwice odnotowały w 1988 roku – według danych GUS 223 403 mieszkańców[2].

[edytuj] Podział administracyjny

[edytuj] Dzielnice

W dniu 14 września 2006 roku Rada Miejska na wniosek Prezydenta miasta zadecydowała o nowym podziale administracyjnym miasta. Gliwice zostały podzielone na 18 dzielnic o statusie osiedli, jednak ta uchwała Rady Miasta nie weszła w życie, gdyż została zakwestionowana przez wojewodę śląskiego z powodów formalnych. W lipcu 2007 roku Rada Miejska podjęła decyzję o przeprowadzeniu społecznych konsultacji w sprawie nowego podziału miasta. W dniu 22 lutego 2008 roku weszły w życie uchwały Rady Miejskiej w sprawie utworzenia 20 dzielnic o statusie osiedli, które mają stanowić jednostki pomocnicze miasta.

[edytuj] Osiedla mieszkaniowe

Gliwice – Rzeka Kłodnica.
Gliwice - Nazwa Gleywice wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie.[3]
Gliwice – Wieża ciśnień
Gliwice – Zamek Piastowski
Gliwice – Mury obronne
Gliwice – Ruiny bramy Czarnej (Raciborskiej)
Gliwice – Wojewódzki Sąd Administracyjny
Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego

[edytuj] Nazwa

Dawniej historycy, głównie niemieccy, wiązali pochodzenie nazwy Gliwice/Gleiwitz (pisane również dawniej: Glywice czy Glewitze; łac. Glivitium) od czeskiego pojęcia chlewa (oboczność g do h). Taką tezę postawił między innymi autor pierwszej monografii miasta niemiecki autor Beno Nietsche. Stąd można stwierdzić, że XIII-wieczna nazwa miejscowa została powiązania z czeskim pochodzeniem. Twierdzenie Beno Nietschego zostało zweryfikowane przez niemieckich i polskich językoznawców i zastąpione dwiema innymi koncepcjami:

  1. Gliw albo Gliwa – to imię osobowe, które występowało na terenie Śląska w średniowieczu. W tym przypadku Gliwice posiadają nazwę patronimiczną utworzoną od imienia właściciela ziemi lub jej dzierżawcy, względnie założyciela, zasadźcy Gliwic.
  2. Gliw – w językach słowiańskich oznacza często teren gliniasty, obszar podmokły, wilgotny. Ciekawostką jest fakt, że w językach słoweńskim, chorwackim i serbskim termin glive / gljive oznacza grzyby, zaś gljivice – małe grzybki. Według tej wykładni nazwa Gliwic jest nazwą topograficzną, utworzoną od właściwości obszaru na którym założono miasto.[4][5]

Jedna i druga teza ma swoich zwolenników i przeciwników, choć językoznawcy raczej skłonni się przychylać się do drugiej, topograficznej wykładni. W wielu opracowaniach niemieckich można się jeszcze spotkać z tezą wcześniejszą, powielaną bezpośrednio od Beno Nietschego.[6]

[edytuj] Historia

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Gliwic.
Text document with red question mark.svg
 Ta sekcja zawiera jedynie listę źródeł lub linki zewnętrzne, więc jej weryfikowalność pozostaje częściowo niejasna, z powodu niewystarczającej liczby przypisów umieszczonych w tekście artykułu.

Kalendarium:

[edytuj] Gospodarka

W Gliwicach znajduje się fabryka General Motors Manufacturing Poland, w której produkowany jest obecnie model Astra IV, a także japońska fabryka produkująca katalizatory do silników diesla NGK Ceramics. W dzielnicy Łabędy mieszczą się Zakłady Mechanicze BUMAR-ŁABĘDY, produkujące czołgi PT-91 oraz maszyny budowlane. W Gliwicach mieści się także park technologiczny Technopark Gliwice oraz Podstrefa Gliwice – Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Na terenie Gliwic działa również jedna z największych kopalń węgla kamiennego w Europie – KWK Sośnica-Makoszowy. W mieście ma siedzibę największy polski producent i dystrybutor odczynników chemicznych POCH S.A. (dawniej Polskie Odczynniki Chemiczne).

[edytuj] Architektura

Gliwice – Poczta główna
Gliwice – Radiostacja gliwicka
Gliwice – Fontanna z trzema faunami (Diabełki)
Gliwice – Dom przedpogrzebowy na cmentarzu żydowskim
Gliwice – Zabytkowy Hotel Diament przy ulicy Zwycięstwa

[edytuj] Budynki

[edytuj] Fontanny, pomniki, rzeźby

[edytuj] Miejsca

[edytuj] Inne obiekty

[edytuj] Cmentarze

  • Cmentarz Centralny – ul. Kozielska
  • Cmentarz Lipowy – ul. Okrzei
  • Cmentarz Starokozielski – ul. Kozielska
  • Cmentarz św. Wojciecha – ul. św. Wojciecha, dzielnica Szobiszowice
  • Cmentarz komunalny – ul. św. Jacka, dzielnica Ligota Zabrska
  • Cmentarz komunalny – ul. Wrzosowa, dzielnica Łabedy
  • Cmentarz parafialny – ul. Pszczyńska, dzielnica Trynek
  • Cmentarz parafialny – ul. Dolnej Wsi, dzielnica Wójtowa Wieś
  • Cmentarz parafialny – ul. Cmentarna, dzielnica Sośnica
  • Cmentarz parafialny – ul. Snopowa, dzielnica Bojków
  • Cmentarz wojenny żołnierzy Armii Czerwonej – ul. Sobieskiego
  • Cmentarz wojenny żołnierzy francuskich – ul. Kozielska 29
  • Cmentarz żydowski – ul. Poniatowskiego, dzielnica Zatorze
  • Cmentarz Hutniczy

[edytuj] Muzea

[edytuj] Wspólnoty wyznaniowe

Gliwice – Katedra św. Apostołów Piotra i Pawła
Gliwice – Kościół Wszystkich Świętych
Gliwice – Kościół św. Barbary
Gliwice – Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego
Gliwice Czechowice – Kaplica św. Jana Nepomucena z około 1900 roku.

[edytuj] Kościoły katolickie

[edytuj] Kościoły protestanckie

[edytuj] Buddyzm

[edytuj] Inne

[edytuj] Edukacja

Information icon.svg Osobny artykuł: Szkoły w Gliwicach.

W Gliwicach znajdują się liczne placówki oświatowe publiczne i niepubliczne:

W mieście znajdują się również placówki oświatowe innego typu takie jak: szkoły sportowe, szkoły nauki języków obcych, centra kultury

[edytuj] Nauka

Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie oddział w Gliwicach

Na terenie miasta znajduje się wiele instytutów naukowo-badawczych. Część z nich to samodzielne instytucje, część należy do sieci Polskiej Akademii Nauk, a część to jednostki badawcze Politechniki Śląskiej.

Instytuty:

[edytuj] Rozrywka

Gliwice – Gliwicki Teatr Muzyczny
Gliwice – Plac Krakowski

[edytuj] Kina

[edytuj] Teatry

[edytuj] Chóry

[edytuj] Miejsca

[edytuj] Festiwale

[edytuj] Rekreacja

Gliwice – Wnętrze Palmiarni Miejskiej.

Około 12% powierzchni Gliwic stanowią tereny rekreacyjne. Gliwice należą również do najbardziej "zielonych" miast w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym.

[edytuj] Parki

  • Park Bolesława Chrobrego
  • Park Fryderyka Chopina
  • Park Leśny
  • Park Plac Grunwaldzki
  • Park Starokozielski
  • Park Szwajcaria
  • Park Adama Mickiewicza

[edytuj] Kąpieliska

[edytuj] Baseny kryte

  • Basen "Delfin"
  • Basen "Olimpijczyk"
  • Basen "Mewa"
  • Basen "Neptun"

[edytuj] Inne

[edytuj] Turystyka

Amatorzy turystyki mogą na terenie Gliwic korzystać z pieszych szlaków turystycznych, rowerowych szlaków turystycznych lub ścieżek rowerowych.

[edytuj] Szlaki turystyczne

Znakowane:

Pozostałe:

[edytuj] Drogi rowerowe

21 tras rowerowych o długości około 82 km. Miasto przygotowuje się od określenia Strategii Rowerowej dla miasta Gliwice.

[edytuj] Komunikacja miejska

Gliwice – Linia numer 4 – Konstal 111N na wiadukcie wzdłuż ulicy Chorzowskiej.
Gliwice – Linia numer 4 – Konstal 105Na na ulicy Daszyńskiego ostatniego dnia przed zawieszeniem kursowania tramwajów na tej części linii.

Komunikację miejską na terenie miasta organizuje KZK GOP.

[edytuj] Tramwaje

  • 2 linie

1 września 2009 roku zawieszono kursowanie linii 1 i 4 w Gliwicach na odcinku od zajezdni tramwajowej do pętli znajdującej się na terenie dzielnicy Wójtowa Wieś. Czynny jest wyłącznie odcinek od granic Gliwic do zajezdni tramwajowej w Gliwicach, na którym znajduje się jeden przystanek. Obecnie jest to najkrótszy czynny system tramwajowy w Polsce.

Information icon.svg Osobny artykuł: Tramwaje w Gliwicach.

[edytuj] Autobusy

[edytuj] Przewoźnicy

Do największych przewoźników na terenie miasta należą:

[edytuj] Transport

[edytuj] Drogowy

Gliwice leżą na skrzyżowaniu drogowych szlaków komunikacyjnych: wschód–zachód (autostrada A4), północ-południe (autostrada A1).

Na terenie miasta znajduje się węzeł autostradowy Gliwice – Sośnica łączący autostrady: A1, A4 oraz drogę krajową 44.

Drogi Wojewódzkie:

Drogi Krajowe:

Drogi Europejskie:

Autostrady:

Inne drogi:

[edytuj] Kolejowy

Gliwice – Dworzec kolejowy
Gliwice – Ulica Zwycięstwa
Information icon.svg Osobny artykuł: Kolej w Gliwicach.

Początki kolei żelaznych w Gliwicach sięgają I połowy XIX wieku. 3 października 1846 roku uruchomiono 64 km, w większości 2-torową, linię kolejową Katowice-Gliwice-Kędzierzyn Koźle[10].

Gliwicki dworzec kolejowy należy do największych dworców kolejowych Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, według kategoryzacji PKP oznaczony kategorią A.

Dworce:

Stacje osobowe:

Stacje towarowe:

Stacje wąskotorowe:

  • Gliwice Śródmieście – otwarta w 1990 r. w celu zwiększenia dostępności transportu wąskotorowego. Obecnie jej resztki można zobaczyć schodząc w dół ul. Św. Katarzyny.
  • Gliwice Trynek – działała oficjalnie w latach 1899-1994. Stacja posiadała między innymi: lokomotywownię, żuraw wodny, budynek stacyjny, magazyn i wagę wagonową. Stacja ta przez jakiś czas (lata przed II wojną światową) znajdowała się na zelektryfikowanym odcinku z Huty Gliwice do Kopalni Gliwice. Obecnie na terenie stacji znajduje się stacja benzynowa.

Obecnie Górnośląskie Koleje Wąskotorowe na terenie Gliwic w 90% nie istnieje. Został jedynie odcinek Paproć-Stanica przez Rudy Raciborskie. Ponadto tory prowadziły do Fabryki Lin i Drutów przy gliwickiej palmiarni.[potrzebne źródło]

[edytuj] Wodny

Gliwice – Nieistniejący port na Kanale Kłodnickim

Gliwice oraz Górnośląski Okręg Przemysłowy przez Kanał Gliwicki i dalej przez rzekę Odrę ma połączenie z zespołem portowym Szczecin-Świnoujście oraz z innymi europejskimi drogami wodnymi.

[edytuj] Lotniczy

W odległości do 100 km od Gliwic znajdują się trzy międzynarodowe porty lotnicze:

Poza tym na terenie miasta w dzielnicy Trynek znajduje się lotnisko sportowe Aeroklubu Gliwickiego.

[edytuj] Sport

Kluby sportowe:

Kluby piłkarskie:

Kluby futsalowe:

Kluby koszykarskie:

Kluby footballu amerykańskiego:

[edytuj] Samorząd i polityka

[edytuj] Samorząd miasta

Information icon.svg Osobne artykuły: Prezydenci Gliwic i Samorząd Miasta Gliwice.

Gliwice są miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Gliwicach 25 radnych[11]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym od 2010 roku jest Zygmunt Frankiewicz.

Miasto jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.

[edytuj] Polityka

Gliwice są siedzibą komisji okręgu wyborczego w wyborach do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.

W Gliwicach mieszczą się trzy placówki konsularne:

[edytuj] Media

[edytuj] Telewizja

ITV Gliwice - miejska telewizja w Gliwicach

W mieście możliwy jest dostęp do wielu operatorów telewizji kablowej.

[edytuj] Prasa lokalna

Emblem-documents.svg
 Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru.
Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu.
Zobacz też: Zasady tworzenia list.
  • "Nowiny Gliwickie"
  • "Gazeta Miejska Gliwice Zabrze" (tygodnik bezpłatny)
  • "Metro"
  • "Dziennik Zachodni"
  • "Gazeta Gliwicka" (bezpłatny tygodnik społeczno-kulturalny)
  • "Gliwicki Magazyn Kulturalny"
  • "Chemik" (miesięcznik naukowo-techniczny)
  • "Miejski Serwis Informacyjny"
  • "Łamigłówek Religijny" ( Ogólnopolski miesiecznik zadań umysłowych dla dzieci i młodzieży ukazujący się w latach 1992 – 2009, w tym w Gliwicach 1992 – 2002 ).

[edytuj] Gliwiczanie

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Gliwicami.

[edytuj] Miasta partnerskie

Lista miast partnerskich Gliwic[12]:

Przypisy

  1. ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r.
  2. ↑ GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31.12.1988.
  3. ↑ Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
  4. ↑ Piotr Rościszewski, "Gliwice i okolica", CENTRALNY OŚRODEK INFORMACJI TURYSTYCZNEJ ODDZIAŁ W KATOWICACH/POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE ODDZIAŁ W GLIWICACH 1993
  5. ↑ "Gliwice", Wyd. RSW Prasa - Książka - Ruch, 1973
  6. ↑ Benno Nietsche „Historia miasta Gliwice” w wersji cyfrowej Śląska Biblioteka Cyfrowa
  7. ↑ Jan Drabina, Historia Bytomia, Bytom 2000, str.272., ISBN 83-908018-3-3
  8. ↑ Informator Rynkowy
  9. ↑ Park Naukowo-Technologiczny Technopark|[1]
  10. ↑ Ogólnopolska Baza Kolejowa (pol.). [dostęp 11 lutego 2009].
  11. ↑ Zarządzenie Nr 111 Wojewody Śląskiego z dnia 8 kwietnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r., Nr 64, poz. 1062)
  12. ↑ Miasta partnerskie. UM Gliwice. [dostęp 2011-06-15].

[edytuj] Bibliografia

  • Adam Bednarski, Architektura jednorodzinnych zespołów mieszkaniowych w Gliwicach z lat 1919-1939, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2007
  • Wolfgang Bukowski, Als wir jung in Gleiwitz waren..., Laumann-Verlag, Bülmen 1990
  • Ewa Piotrowska-Andruszków, Historia Gliwic od XIII wieku do współczesności, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1993
  • Gliwice. Zarys rozwoju miasta i okolicy, Andrzej Szefer (red.), Warszawa 1976
  • Historia Gliwic, Jan Drabina (red.),Gliwice 1995
  • Marek Gabzdyl, "Gliwice wczoraj, Gleiwitz gestern", Wydawnictwo "Wokół Nas", Gliwice 1994
  • Jerzy Horwat, Gliwice w XVI wieku, Gliwice 1993
  • Damian Recław, Gliwice w starej fotografii, Gliwice 2000
  • Damian Recław, 90 lat Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1995
  • Sebastian Różyński, Zarys dziejów piwowarstwa gliwickiego, Gliwice 2006
  • Rudolf Schlegel, Gleiwitz – ein heimatliches Geschichtenbuch, Dülmen Verlag, Dülmen 1982
  • Rudolf Schlegel, Gleiwitz in alter und neuer Zeit, Dülmen Verlag, Dülmen 1985
  • Bogusław Tracz, Rok ostatni – rok pierwszy. Gliwice 1945, Gliwice 2004
  • Bogusław Tracz, Pierwsza dekada. Gliwice 1945-1956, Gliwice 2006
  • Bogusław Tracz, Druga dekada. Gliwice 1957-1970, Gliwice 2008
  • Bogusław Tracz, Trzecia dekada. Gliwice 1971-1981, Instytut Pamięci Narodowej, Katowice 2009
  • Jolanta Wnuk, Leszek Jodliński, Gliwickie witraże, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2007
  • Żydzi gliwiccy, Bożena Kubit (red.), Gliwice 2006

[edytuj] Linki zewnętrzne

Commons in image icon.svg
  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Gliwice
p • d • e
Dzielnice Gliwic
Herb Gliwic
p • d • e
Osiedla mieszkaniowe w Gliwicach
Herb Gliwic
p • d • e
Województwo śląskie
Miasta na prawach powiatu POL województwo śląskie COA.svg
Powiaty
p • d • e
Miasta województwa śląskiego
Miasta powiatowe POL województwo śląskie COA.svg
Miasta gminne
p • d • e
Gminy górnicze
Babice • Bełchatów • Bestwina • Będzin • Bieruń • Bobrowniki • Boguszów-Gorce • Bojszowy • Brzeszcze • Bytom • Chełm Śląski • Chełmek • Chorzów • Cyców • Czechowice-Dziedzice • Czeladź • Czerwionka-Leszczyny • Dąbrowa Górnicza • Gaszowice • Gierałtowice • Gliwice • Goczałkowice-Zdrój • Godów • Gorzyce • Imielin • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Jejkowice • Katowice • Kłodawa • Knurów • Kornowac • Lędziny • Libiąż • Lubomia • Ludwin • Lyski • Łaziska Górne • Marklowice • Miedźna • Mikołów • Mszana • Mysłowice • gm. miejska Nowa Ruda • gm. wiejska Nowa Ruda • Ornotowice • Orzesze • gm. wiejska Oświęcim • Pawłowice • Piekary Śląskie • Pilchowice • Psary • Pszczyna • Pszów • Puchaczów • Radlin • Radzionków • Ruda Śląska • Rybnik • Rydułtowy • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Sośnicowice • Suszec • Świerklany • Świętochłowice • Trzebinia • Tychy • Wałbrzych • Wodzisław Śląski • Wojkowice • Wyry • Zabrze • Zebrzydowice • Żory
 Symbol Górnictwa