Boliwia – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Estado Plurinacional de Bolivia
Wielonarodowe Państwo Boliwia
Flaga Boliwii
 Herb Boliwii
Flaga Boliwii Herb Boliwii
Hymn: Bolivianos, el hado propicio
Położenie Boliwii
Język urzędowy hiszpański i 36 języków lokalnych [2]
Stolica La Paz[3], Sucre[4]
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent
Evo Morales Ayma
Szef rządu prezydent
Evo Morales Ayma
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe		 28. na świecie
1 098 580[5] km²
14 190 km² (1,29%)
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia		 75. na świecie
11 503 735▲
10,4 osób/km²
Jednostka monetarna boliviano (BOB)
Niepodległość od Hiszpania Hiszpanii
6 sierpnia 1825
Religia dominująca rzymski katolicyzm (78%)
Strefa czasowa UTC -4
Kod ISO 3166 BO/BOL/068
Domena internetowa .bo
Kod samochodowy BOL
Kod samolotowy CP
Kod telefoniczny +591
Mapa Boliwii
1 ajmara, araona, baure, bésiro, canichana, cavineño, cayubaba, chácobo, chimán, ese ejja, guarani, guarasu’we, guarayu, itonama, keczua, leco, machajuyai-kallawaya, machineri, maropa, mojeño-trinitario, mojeño-ignaciano, moré, mosetén, movima, pacawara, puquina, sirionó, tacana, tapiete, toromona, uru-chipaya, weenhayek, yaminawa, yuki, yuracaré, zamuco
2  Siedziba rządu: La Paz – oficjalna stolica
3  Konstytucyjna stolica Boliwii: Sucre
4  Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)
5  Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Wielonarodowe Państwo Boliwia w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Boliwia w Wikisłowniku

Boliwia, Wielonarodowe Państwo Boliwia[1] (hiszp. Bolivia, Estado Plurinacional de Bolivia[2]) – państwo na kontynencie południowoamerykańskim. Graniczy z Brazylią na północy i wschodzie, Paragwajem i Argentyną na południu oraz z Chile i Peru na zachodzie. Państwo nie posiada dostępu do morza.

Spis treści

[edytuj] Warunki naturalne

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Boliwii.
Altiplano Boliviano

Boliwia jest jednym z dwóch krajów Ameryki Południowej, które nie mają dostępu do morza (straciła go w 1884). Na zachodzie wznoszą się góry, natomiast na wschodzie teren się obniża. Pasmo Andów o szerokości ok. 600 km, składa się tu z trzech głównych łańcuchów – Kordyliery Wschodniej (najwyższy szczyt Boliwii: Sajama – 6520 m), Kordyliery Środkowej oraz Kordyliery Zachodniej. Pomiędzy Kordylierami Zachodnią i Środkową rozciąga się płaskowyż Altiplano (hiszp. altiplano – płaskowyż).

Na wschód teren opada przechodząc w przedgórze Yungas i w końcu w Nizinę Boliwijską. Na południowym wschodzie kraju leży część Gran Chaco, a na północy rozciąga się obszar Niziny Amazonki. Największe rzeki Boliwii to Mamoré, Beni i Guaporé. Na Altiplano znajdują się bezodpływowe jeziora (Titicaca, Poopo) oraz solniska (Salar de Uyuni).

[edytuj] Klimat

Na nizinach Boliwii panuje klimat podrównikowy z roczną sumą opadów wahającą się w granicach od 2000 do 3000 mm; na przedgórzu klimat kontynentalny wilgotny (opady 1500-2000 mm), a w Andach kontynentalny suchy z sumą opadów do 600 mm.

[edytuj] Flora

Na Nizinie Boliwijskiej znajdują się przede wszystkim lasy równikowe (lasy stanowią 51% powierzchni kraju) i chaco, a także sawanny. W górach dominują formacje półpustynne: puna i jalca.

W Boliwii istnieje 7 parków narodowych. Najbardziej znany to Sajama.

[edytuj] Fauna

W lasach równikowych Boliwii można spotkać m.in. jaguary, pumy, kapibary, kajmany, tapiry i małpy (zwierzęta, które preferują klimat wilgotny).

[edytuj] Historia

Tereny obecnej Boliwii zamieszkane były przez kultury prekolumbijskie od około 20 000 lat. Pierwszą z wysoce rozwiniętych była kultura Tiahuanaco, która rozwinęła się na południowym wybrzeżu jeziora Titicaca około II wieku p.n.e. W XV wieku terytorium ludu Ajmara zostało podbite i włączone w obręb Państwa Inków. W XVI wieku hiszpańscy konkwistadorzy pod wodzą Francisco Pizarro dokonali podboju terenów obecnej Boliwii. Jako Górne Peru zostały one włączone do nowo powstałego Wicekrólestwa Peru, a następnie do Wicekrólestwa La Platy. Nazwa państwa – nadana mu po oderwaniu w ramach ruchu wyzwoleńczego od Peru – pochodzi od nazwiska przywódcy tegoż ruchu Bolivara. W 1884, na mocy traktatów pokojowych kończących tzw. Wojnę o saletrę, Boliwia straciła dostęp do Oceanu Spokojnego, co miało duży wpływ na jej późniejszą sytuacje gospodarczą. Po kolejnej wojnie, tym razem z Brazylią, w 1903 utraciła kauczukodajny region Acre. W latach 1932-1935 toczyła Wojny o Chaco, w wyniku których Boliwia straciła na rzecz Paragwaju 2/3 spornego terytorium.

[edytuj] Ustrój polityczny

Republika prezydencka od 1967 r. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent wybierany na 5 lat, bez prawa reelekcji. Parlament, zwany Kongresem posiada dwie izby: Izbę Deputowanych – 130 członków (68 członków wybieranych w okręgach jednomandatowych, 62 wybieranych z list partyjnych w okręgach wielomandatowych) i Senat – 27 członków wybieranych w okręgach wielomandatowych. Boliwia podzielona jest na 9 departamentów i 94 prowincje. W 2009 r. Boliwijczycy w referendum poparli projekt zmiany konstytucji umożliwiającej ubieganie się o drugą kadencję prezydentowi Evo Moralesowi[3][4].14 kwietnia 2009 r. Kongres zaakceptował nowe prawo wyborcze, którego postanowieniem w Wielonarodowym Zgromadzeniu Legislacyjnym (Asamblea Legislativa Plurinacional) rdzenna ludność – Indianie, mają mieć zagwarantowane 7 miejsc w wyborach z tych departamentów, w których nie stanowią większości ludności. 50% składu Zgromadzenie mają stanowić ponadto kobiety. Prawo przewiduje ponadto możliwość umożliwienia głosowania Boliwijczykom nie mieszkającym w ojczyźnie. Zaplanowano również referenda w sprawie autonomii dla 5 z 9 regionów tworzących Boliwię, domagających się niezależności (Chuquisaca, La Paz, Cochabamba, Oruro oraz Potosí). Pomysły są krytykowane przez opozycję[5].

[edytuj] Podział administracyjny

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Boliwii.

Boliwia dzieli się na departamenty (w nawiasie stolice departamentów):

[edytuj] Ludność

Większość ludności stanowią Indianie Keczua i Ajmara (odpowiednio 33% i 30%). Metysi stanowią 25% ludności, a biali 12%. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 7 osób na km². Ludność jest rozmieszczona nierównomiernie. Około 3/4 ludności zamieszkuje Andy, zwłaszcza obszary powyżej 3000 m n.p.m. W miastach zamieszkuje 52% ludności.

[edytuj] Religia

Information icon.svg Osobny artykuł: Kościół katolicki w Boliwii.
Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Boliwii.

Najważniejszymi religiami są chrześcijaństwo (katolicyzm – 78%, protestantyzm – 12%) i bahaizm (3,2%). Największym kościołem w Boliwii jest Kościół katolicki - 76,5%. Pozostałe mniejsze to: Ewangeliczna Unia Chrześcijańska - 1,6%, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego - 1,5%, Zbory Boże Boliwii - 1,4%, mormoni - 1,2%, Unia Baptystyczna - 0,5%, Boliwijskie Zbory Boże - 0,5%, i wiele innych.[6]

[edytuj] Kultura

Obyczaje i tradycje

Meloniki

Tradycyjne kapelusze typu 'bowler hat' (melonik) noszone są przez mieszkańców pochodzenia indiańskiego i niekiedy – w przypadku kobiet – wskazują na stan cywilny właścicielek. Jeśli przechylone są na bok głowy, oznaczają stan panieński – jeśli natomiast znajdują się na jej czubku, świadczą o tym, że kobieta jest zamężna. Kolory i fasony kapeluszy różnią się w zależności od regionu.

Tkactwo

Jednym z najważniejszych przejawów boliwijskiej kultury jest tkactwo – sztuka, która obecnie przeżywa odrodzenie (rolnictwo w kraju podupada i mieszkańcy szukają sposobów na zarobienie przez sprzedawanie lokalnych wyrobów turystom).

Rodzina

Rodzina jest główną jednostką społeczną i centrum życia większości Boliwijczyków. Więzy rodzinne są silne. Na terenach wiejskich kilka pokoleń żyje często pod jednym dachem. Taka poszerzona rodzina jest dużym oparciem dla jej członków; wzajemna pomoc jest tu oczywistością. W miastach częściej spotyka się rodziny jednopokoleniowe (mąż, żona, dzieci).

Etykieta

Stosunki społeczne są dość sformalizowane. Kupujący w sklepach zobowiązani są okazywać szacunek sprzedawcom używając słowa 'proszę'. Ważne jest zwracanie się do mężczyzn grzecznościowym tytułem 'don', a do kobiet – 'dona'. Chłopi zwracają się do członków miejskiej, hiszpańskojęzycznej elity per 'dżentelmen'. Obyczaje zalecają bliskie stanie obok osoby, z którą się rozmawia. Patrzenie prosto w oczy jest akceptowane. Na terenach wiejskich przy powitaniu wymienia się uścisk dłoni, czasem klepnięcie w plecy, jednak publiczne całowanie czy przytulanie nie spotyka się z aprobatą otoczenia. Ważnym elementem boliwijskiej etykiety jest też gościnność i hojność.

Pollera

Pollera jest rodzajem spódnicy noszonym przez Boliwijki pochodzenia indiańskiego. Pierwotnie był to strój hiszpańskich chłopek, który narzucany był rdzennym mieszkankom Boliwii przez władze kolonialne. Obecnie pollera jest symbolem dumy własnego pochodzenia i korzeni. Pollery są wykonane z wełny lub bawełny i bardzo kolorowe.

Języki

Około 80% mieszkańców Boliwii posługuje się hiszpańskim jako językiem ojczystym. Języki Indian Keczua i Ajmara są również w użyciu. Niektórzy Boliwijczycy są trzyjęzyczni.

Wyznania

Zdecydowana większość Boliwijczyków jest katolikami (jest to oficjalna religia państwowa). Dość popularny, zwłaszcza ostatnio, jest także protestantyzm. Ponadto 1% mieszkańców Boliwii praktykuje bahaizm, religię dążącą do unifikacji wyznań teistycznych jako podstawy do osiągnięcia jedności rodzaju ludzkiego.

Święta państwowe i religijne

1 stycznia – Nowy Rok, poniedziałek i wtorek karnawału, 1 maja, 6 sierpnia – święto narodowe, 1 i 2 listopada -Wszystkich Świętych i Zaduszki, 25 grudnia – Boże Narodzenie.

[edytuj] Gospodarka

Boliwia jest bardzo słabo rozwiniętym krajem Ameryki Południowej. PKB wynosi 2.700 USD na 1 mieszkańca. Podstawą gospodarki jest przemysł wydobywczy oraz rolnictwo. Największym towarem eksportowym jest cyna. Po spadku cen cyny w 1980 roku, w Boliwii nastąpiło załamanie gospodarcze. Bardzo wzrosła inflacja, a dług zagraniczny sięga 4,4 mld dolarów. Ponadto wydobywa się duże ilości gazu ziemnego.

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Polski odpowiednik pełnej oficjalnej nazwy państwa ustalony przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych 4 listopada 2009 roku [1]
  2. ↑ Decreto supremo Nº 0048 del 18 de marzo de 2009
  3. ↑ Rzeczpospolita, 27.01.2009 r., str.A11.
  4. ↑ Morales wygrywa referendum
  5. ↑ Boliwia: Nowe prawo wyborcze zaakceptowane lewica.pl [dostęp 18-05-2010]
  6. ↑ Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World", które są umieszczone na stronie Kościoła Zielonoświątkowego.

[edytuj] Linki zewnętrzne