Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: należy uźródłowić sekcje Ustrój polityczny, Geografia, Gospodarka, Demografia. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

აფხაზეთი Абхазия Аҧсны Abchazja
Flaga Abchazji Godło Abchazji
Język urzędowy	abchaski, rosyjski1
Stolica	Suchumi
Głowa państwa	prezydent Aleksander Ankwab2
Szef rządu	premier Leonid Lakerbaja2
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	8 550 km² 0%
Liczba ludności (2003)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	216 0003 25 osób/km²
Jednostka monetarna	rubel rosyjski
Jednostronna deklaracja niepodległości	od Gruzji4 23 lutego 1992
Strefa czasowa	UTC +3
Kod telefoniczny	+995 44
1Języki stosowane przez separatystyczny rząd. Wg konstytucji Gruzji języki urzędowe to gruziński i abchaski. 2Władze separatystyczne nieuznawane przez Gruzję. Jako republika autonomiczna Gruzji posiada także legalne władze na wygnaniu (Temur Mżawia, Malchaz Akiszbaja) 3http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnabkhazia.html 4Brak uznania międzynarodowego, de iure w świetle prawa miedzynarodowego Abchazja stanowi część Gruzji.
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Hasło Abchazja w Wikisłowniku

Abchazja

Abchazja (abch. Аҧсны – Apsny, gruz. აფხაზეთი – Apchazeti, ros. Абха́зия – Abchazija) – państwo nieuznawane położone w północno-zachodniej Gruzji nad Morzem Czarnym w górach Kaukazu. Zajmuje powierzchnię 8550 km². Liczba ludności wynosi około 216 tys. osób^[1]. Stolicą Abchazji jest Suchumi.

Zgodnie z prawem międzynarodowym Abchazja jest republiką autonomiczną wchodzącą w skład Gruzji noszącą nazwę Abchaska Republika Autonomiczna (gruz. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა – Apchazetis Awtonomiuri Respublika, abch. Аҧснытәи Автономтәи Республика – Apsnytłyj Awtonomtłyj Respublika). Od 1992 jest w praktyce niepodległa poza kontrolą władz gruzińskich, znajduje się w strefie wpływów Rosji. W lokalnej nomenklaturze nosi nazwę Republika Abchazji (abch. Аҧсны Аҳәынҭқарра – Apsny Ahłyntkarra lub Ареспублика Аҧсны – Arespublika Apsny (obie formy stosowane są przez władze abchaskie), ros. Республика Абхазия – Riespublika Abchazija, gruz. რესპუბლიკა აფხაზეთი – Respublika Apchazeti).

Niepodległość Abchazji uznawana jest tylko przez kilka państw, w tym Rosję^[2]. Progruziński rząd Abchaskiej Republiki Autonomicznej do czasu wojny separatystów z Gruzją w sierpniu 2008 rezydował w Czchałcie w Górnej Abchazji. Współcześnie całe terytorium kraju kontrolowane jest przez władze abchaskie.

[edytuj] Ustrój polityczny

Organizacje międzynarodowe (ONZ, Rada Europy, Rada Unii Europejskiej itd.) uznają Abchazję za część składową Gruzji i namawiają obydwie strony do pokojowego rozwiązania konfliktu. Sam separatystyczny rząd Abchazji przyjmuje, że jest ona niepodległym państwem, zaś Rosja oficjalnie deklaruje, iż Abchazja nigdy już nie powróci w skład Gruzji.

Rosyjska Duma poszukuje prawnych środków, które pozwoliłyby włączyć ten region do Federacji Rosyjskiej. Wspierają ją media rosyjskie, otwarcie popierające separatystyczny rząd. Podczas wojny domowej w Gruzji rosyjskie władze przyczyniły się w decydującym stopniu do przetrwania niezależnego państwa abchaskiego poprzez wsparcie militarne i finansowe. Dzisiaj Rosja wciąż posiada szerokie wpływy polityczne i wojskowe we władzach republiki, de facto będąc gwarantem jej istnienia. Stosunki dyplomatyczne z Abchazją utrzymują tylko 2 inne nieuznawane kraje: Naddniestrze i Górski Karabach. 26 sierpnia 2008 roku Abchazja została uznana przez Federację Rosyjską.

Tuż po jednostronnym proklamowaniu niepodległego państwa przez Kosowo w lutym 2008, również Abchazja zechciała pójść w jego ślady i oderwać się od Gruzji. Prezydent Bagapsz zapowiedział, że skieruje wniosek do Rosji i innych państw Wspólnoty Niepodległych Państw o uznanie państwowości swojej republiki. Abchazowie i zamieszkująca Abchazję grupa etniczna Ormian zainteresowani są wejściem Abchazji do Związku Białorusi i Rosji jako trzeciego członu państwowego, a jako minimum-uzyskaniem statusu niepodległego państwa luźno stowarzyszonego z Federacją Rosyjską. W sierpniu 2008 po wygranej wojnie w Abchazji odbyły się masowe demonstracje ludności z żądaniem uznania niepodległości Abchazji.

[edytuj] Państwa uznające niepodległość Abchazji

•  Rosja – 26 sierpnia 2008
•  Nikaragua^[3] – 5 września 2008
•  Wenezuela^[4] – 10 września 2009
•  Nauru^[5] – 15 grudnia 2009
•  Vanuatu^[6] – 23 maja 2011
•  Tuvalu^[7] – 18 września 2011

Ponadto niepodległość Abchazji uznały, jeszcze w 2006, dwie inne nieuznawane na arenie międzynarodowej republiki - Osetia Południowa i Naddniestrze. Poparcie dla niepodległości Abchazji udzieliły również różne inne niepaństwowe jednostki, m.in. Krym i Gagauzja.

[edytuj] Geografia

Większą część terytorium zajmują południowe stoki głównego grzbietu Kaukazu (ważniejsze przełęcze: Kłuchorska i Maruchska) oraz jego odgałęzienia: na północnym zachodzie Góry Gagryjskie, w centrum Góry Bzypijskie i Góry Abchaskie, na południowym wschodzie Góry Kodorskie). Najwyższy szczyt Dombaj-Ulgen (4046 m n.p.m.).

Niewielkie zasoby węgla kamiennego, rud cynku, ołowiu, miedzi, rtęci i barytu, surowców budowlanych. Liczne źródła mineralne (miejscowość Awdachara).

Główne rzeki: Kodori, Bzyb, Gumista, Galidzga.

Na wybrzeżu klimat podzwrotnikowy, wilgotny, w górach od 500 do 2000 m n.p.m. górski umiarkowany, powyżej 2000 m n.p.m. – górski chłodny.

Średnia temperatura w styczniu od –2 °C do +7 °C, w lipcu od +16 °C do +24 °C, roczne opady 1300-2400 mm. Na wybrzeżu i pogórzu przeważają czerwonoziemy i żółtoziemy, wyżej gleby próchniczno-węglanowe, brunatne gleby leśne i gleby górskie.

Pierwotna roślinność, chroniona w rezerwatach (Rica, Gumistyński, Pschuski, Picundyjsko-Miusserski) to do wys. 1000 m n.p.m. zrzucające na zimę lasy liściaste (buk, kasztan, dąb, grab) z podszytem z wiecznozielonych krzewów (laurowiśnia, rododendron, ostrokrzew, bukszpan).

Lasy zajmują ponad 55% powierzchni. W lasach występują niedźwiedzie, dziki, jelenie, sarny, żubry. Z ptactwa bażanty.

Zobacz też: Geografia Abchazji.

[edytuj] Historia

Obszar zamieszkany już w paleolicie − jeden z najwcześniejszych ośrodków rolnictwa i obróbki metali. W I tysiącleciu p.n.e. część starożytnego królestwa Kolchidy skolonizowanej przez Greków w ciągu VII wieku p.n.e. Powstały wówczas milezyjskie kolonie Dioskurias (dzisiejsze Suchumi) i Fasis (dzisiejsze Poti)^[8]. W roku 65 p.n.e. terytorium dzisiejszej Abchazji znalazło się pod władzą Rzymian. Od IV wieku była pod wpływami Gruzji (część Lazyki). Na początku VI wieku nastąpiła (za pośrednictwem Bizancjum) chrystianizacja. Na przełomie IX i X wieku istniała niepodległa Abchazja ze stolicą w Kutaisi, którego władca Leon II ogłosił się królem. Abchazja przeżywała rozkwit rozszerzając panowanie na sąsiednie księstwa, Imeretię i Kartlię, ale po objęciu jej tronu w roku 978 przez króla gruzińskiego Bagrata III została przyłączona do Gruzji.

Od XV do XIX wieku Abchazja była księstwem zależnym od Turcji. Nastąpiła islamizacja (głównie odłam sunnicki). W konsekwencji w latach 1725, 1733, 1771, 1806 wybuchały kolejne powstania Abchazów przeciwko Turcji. Książęta abchascy w walce z Imperium Osmańskim zaczęli poszukiwać protekcji w Rosji. W roku 1810, po zwycięskiej wojnie z Turcją, Abchazję − jakoby na wniosek abchaskiego władcy − włączono do Imperium Rosyjskiego (formalnie rządził książę abchaski podporządkowany bezpośrednio carowi).

W 1864 roku podporządkowano Abchazję bezpośrednio administracji rosyjskiej jako suchumski okręg wojskowy. Reakcją na zniesienie autonomii było powstanie narodowe Abchazów w 1866, zakończone jednak klęską i krwawo zdławione.

Podczas wojny rosyjsko-tureckiej 1877-1878 Abchazja została poważnie zniszczona. W konsekwencji klęski powstania i przetaczających się przez kraj wojen, nastąpiła masowa emigracja abchaskich muzułmanów do Turcji - w XIX wieku wyemigrowała tam połowa ludności (muhadżirowie). W Abchazji zaczęli osiedlać się prawosławni Gruzini, Rosjanie i uchodzący z Turcji Ormianie i Grecy, co było popierane przez władze carskie. Od maja 1918 do marca 1921 Abchazja wchodziła w skład niepodległej Gruzji na prawach autonomii. Nastąpiła wówczas kolejna fala mohadżirstwa (emigracji Abchazów do Turcji).

W marcu 1921 roku, po podboju przez Armię Czerwoną proklamowana została Abchaska Socjalistyczna Republika Radziecka, a w 1931 roku pod nazwą Abchaska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka Abchazja została włączona dekretem Stalina do Gruzińskiej SRR.

W latach trzydziestych, czterdziestych i na początku pięćdziesiątych XX wieku trwała forsowna gruzinizacja Abchazji, co forsował Gruzin pochodzący z Abchazji, Ławrientij Beria. Towarzyszyło temu wspieranie przez władze radzieckie masowego gruzińskiego osadnictwa (głównie z sąsiedniej Megrelii), wymordowanie niemal całej abchaskiej inteligencji, zamykanie abchaskich szkół, zastąpienie abchaskiego alfabetu gruzińskim, zastępowanie abchaskich nazw miejscowości, ulic, punktów geograficznych, itp. nazwami gruzińskimi. W efekcie następował systematyczny spadek populacji Abchazów wśród ogółu ludności republiki. Reakcją rdzennej ludności były silne antygruzińskie wystąpienia narodowościowe Abchazów, najsilniejsze w 1978 i 1979 roku.

W lipcu 1989 roku wybuchły zbrojne starcia abchasko-gruzińskie w Suchumi. W roku 1992 roku do Abchazji wprowadzono gruzińską Gwardię Narodową pod pretekstem ścigania zwolenników obalonego prezydenta Gamsachurdii i ochrony linii kolejowej, co spowodowało wybuch regularnych walk. W lipcu tegoż roku Abchazja proklamowała niepodległość, co było przyczyną dwuletniej krwawej wojny z Gruzją. W 1994 roku podpisano w Moskwie porozumienie, które znacznie rozszerzyło zakres autonomii abchaskiej w ramach państwa gruzińskiego. Na jego mocy z mandatu ONZ w Abchazji stacjonują Kolektywne Siły Pokojowe (złożone wyłącznie z żołnierzy rosyjskich). Ponieważ paszporty wydawane przez Abchazję nie są uznawane w świecie, większość ludności Abchazji (około 80-90%) przyjęła obywatelstwo rosyjskie.

W 1998 roku wybuchł kolejny konflikt zbrojny z Gruzją, zakończony zwycięstwem Abchazów. W sierpniu 2008 roku w czasie wojny w Południowej Osetii siły zbrojne Abchazji zdobyły wąwóz Kodori i osiągnęły granicę Abchazji z 1921 roku. W sierpniu 2008 po wygranej wojnie nastąpiły masowe demonstracje ludności pod hasłami uznania niepodległej Abchazji, a parlament Abchazji wystąpił z wnioskiem o uznanie niepodległości republiki.

16 listopada 2011 roku Parlament Europejski uchwalił rezolucję uznając obecność Rosjan w Abchazji za bezprawną okupację tych terenów^[9].

[edytuj] Gospodarka

Obecnie ogólna sytuacja gospodarcza jest lepsza niż w Gruzji (czterokrotnie wyższe pobory), a głównymi gałęziami gospodarki są turystyka nad Morzem Czarnym (2 miliony turystów w 2006) oraz rolnictwo (głównie uprawa i eksport owoców cytrusowych). Republice silnego wsparcia udziela diaspora abchaska za granicą (muhadżirstwo) oraz Federacja Rosyjska wypłacająca swoim obywatelom emerytury i renty oraz udzielająca republice dotacji i skupująca abchaskie towary. Wielu mieszkańców republiki posiadających paszporty rosyjskie pracuje zarobkowo w Rosji. Trwają inwestycje głównie Federacji Rosyjskiej i Turcji, gdzie od XIX wieku żyje silna liczebnie diaspora abchaska. W związku ze zbliżającymi się Zimowymi Igrzyskami Olimpijskimi w pobliskim Soczi, w ostatnich latach nastąpiło zwielokrotnienie inwestycji zagranicznych^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Rolnictwo

Uprawa winorośli, cytrusów, herbaty, drzewa tungowego i roślin olejkodajnych, hodowla, pszczelarstwo.

[edytuj] Przemysł wydobywczy

Wydobycie węgla kamiennego, rud cynku, ołowiu, miedzi, rtęci i barytu.

[edytuj] Przemysł przetwórczy

Rozwinięty przemysł spożywczy (herbaciany, winiarski, tytoniowy).

[edytuj] Usługi

Ważny ośrodek turystyczny (liczne kąpieliska i uzdrowiska).

[edytuj] Transport

Doliną Kodori biegnie dawna Suchumska Droga Wojenna (do Stawropola). Główny port morski i lotniczy znajdują się w Suchumi.

[edytuj] Demografia

W 1897 roku jedyny w carskiej Rosji spis powszechny ludności wykazał, że w dystrykcie Suchumi (zbliżonym terytorialnie do obszaru dzisiejszej Abchazji) językiem abchaskim posługiwało się prawie 60% ogółu ludności.

Większe miasta: Gagra, Tkwarczeli, Gudauta, Picunda.

[edytuj] Zobacz też

• Naddniestrze
• Adżaria
• Osetia Południowa
• Kosowo
• Apsar

Miasta: Gulripsz

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

 Wikimedia Atlas: Abchazja – wikiatlas z mapami w Commons

• Zdjęcia z Abchazji - krajobrazy, miejsca, wojska WNP, skutki wojny
• President of the Republic of Abkhazia. Official site (en, ru, ab, tr)
• Komentarze OSW, nr 34: Ambiwalencja „niepodległości”. Abchazja: nieuznana demokracja pod rosyjskim protektoratem

p • d • e Gruzja Republiki autonomiczne Abchazja • Adżaria Regiony Dolna Kartlia • Guria • Imeretia • Kachetia • Wewnętrzna Kartlia • Mccheta-Mtianetia • Megrelia i Górna Swanetia • Racza-Leczchumi i Dolna Swanetia • Samcche-Dżawachetia Miasta ze specjalnym statusem Tbilisi (stolica)

p • d • e Państwa Azji Afganistan • Armenia • Arabia Saudyjska • Azerbejdżan • Bahrajn • Bangladesz • Bhutan • Birma • Brunei • Chiny • Cypr • Filipiny • Gruzja • Indie • Indonezja • Irak • Iran • Izrael • Japonia • Jemen • Jordania • Kambodża • Katar • Kazachstan • Kirgistan • Korea Południowa • Korea Północna • Kuwejt • Laos • Liban • Malediwy • Malezja • Mongolia • Nepal • Oman • Pakistan • Rosja • Singapur • Sri Lanka • Syria • Tadżykistan • Tajlandia • Timor Wschodni • Turcja • Turkmenistan • Uzbekistan • Wietnam • Zjednoczone Emiraty Arabskie Terytoria zależne Akrotiri (Wielka Brytania) • Dhekelia (Wielka Brytania) Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej Abchazja[1] • Cypr Północny[2] • Górski Karabach • Osetia Południowa[3] • Palestyna[4] • Tajwan[5] ↑ obecnie uznawana przez 5 państw ↑ obecnie uznawany przez 1 państwo ↑ obecnie uznawana przez 4 państwa ↑ Obecnie jest to państwo in statu nascendi; działające na jej obszarze Palestyńskie Władze Narodowe zostały powołane w 1994 w wyniku porozumień z Oslo jako tymczasowa struktura administracyjna zarządzająca obszarem Strefy Gazy i częścią Zachodniego Brzegu do czasu uzyskania niepodległości przez Palestynę, kiedy to staną się organami nowego państwa ↑ obecnie uznawany przez 23 państwa