5 marca jest 64. (w latach przestępnych 65.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 301 dni.

[edytuj] Święta

• Imieniny obchodzą: Adrian, Adrianna, Fokas, Fryderyk, Gerazym, Jan, Jeremiasz, Konon, Krzysztof, Marek, Oliwia, Pakosław, Teofil, Wergilia, Wergiliusz, Wirgilia, Wirgiliusz i Wolimir
• Kornwalia – Dzień św. Pirana
• Polska:
  • Dzień Teściowej
  • Dzień Geodety Europejskiego i Geoinformacji (od 2012 z inicjatywy Europejskiej Organizacji Geodetów z okazji 500. rocznicy urodzin Gerarda Merkatora)^[1]
  • Dzień Dentysty^[2]
• Wspomnienia i święta w Kościele katolickim^[3][4], obchodzą:
  • św. Hadrian (męczennik)
  • św. Jan Józef od Krzyża (zakonnik)
  • bł. Jeremiasz z Wołoszczyzny (również 5 kwietnia)
  • św. Konon (męczennik)
  • św. Oliwia z Brescii (męczennica) (również 18 kwietnia)
  • św. Piran (opat)

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

• 1569 – Województwo podlaskie zostało przyłączone do Polski.
• 1603 – W czasie wojny o Inflanty Jan Karol Chodkiewicz pokonał Szwedów w bitwie pod Rakvere.
• 1812 – Napoleon Bonaparte utworzył złożony z Polaków 5. Korpus Wielkiej Armii.
• 1863 – Powstanie styczniowe: wygrana powstańców w bitwie pod Skałą.
• 1922 – Pierwszy rząd Antoniego Ponikowskiego podał się do dymisji.
• 1945:
  • Stanisław Tołwiński został prezydentem Warszawy.
  • Żołnierze 1. Frontu Białoruskiego zdobyli Białogard, Gryfice, Kamień Pomorski i Stargard Szczeciński.
• 1953 – Ppor. Franciszek Jarecki uprowadził ćwiczebny samolot odrzutowy MiG-15bis i wylądował nim na duńskiej wyspie Bornholm.
• 1957 – Dokonano dokładnego wytyczenia granicy polsko-radzieckiej w dawnych Prusach Wschodnich, na Zalewie Wiślanym i Mierzei Wiślanej.
• 1964 – Premiera filmu Skąpani w ogniu.
• 1973 – Koła Młodzieży Wojskowej zostały przekształcone w Socjalistyczny Związek Młodzieży Wojskowej, który wszedł w skład Federacji Socjalistycznych Związków Młodzieży Polskiej.
• 1984 – Premiera filmu Kartka z podróży.
• 1992 – Hanna Gronkiewicz-Waltz została prezesem NBP.
• 1993 – Jarosław Kaczyński ujawnił tajną instrukcję UOP dotyczącą zakładania podsłuchów i inwigilacji partii politycznych.
• 2002 – Została zarejestrowana Platforma Obywatelska.
• 2006:
  • Premiera 1. odcinka serialu Ranczo.
  • W Toruniu wykryto ptasią grypę u łabędzia. Był to pierwszy przypadek wirusa ptasiej grypy w Polsce. Niebawem potwierdzono, że ptak zarażony był groźnym dla ludzi wirusem typu H5N1.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

Masakra bostońska na litografii z XIX wieku

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
5 marca

•   363 – Cesarz rzymski Julian Apostata wyruszył z Antiochii na wyprawę wojenną przeciwko Persom, w czasie której zginął.
• 1279 – Wielki książę litewski Trojden rozgromił w bitwie pod Kiernowem armię Zakonu kawalerów mieczowych.
• 1329 – W Pampelunie odbyła się koronacja Joanny II z Nawarry i Filipa III na królową i króla Nawarry.
• 1496 – Król Anglii Henryk VII Tudor wydał włoskiemu żeglarzowi w służbie angielskiej Giovanniemu Caboto patent na odkrywanie nieznanych lądów.
• 1616 – Dzieło Mikołaja Kopernika De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich) trafiło na indeks ksiąg zakazanych.
• 1684 – Powołano Świętą Ligę, sojusz Polski, Wenecji, Austrii i Państwa Kościelnego przeciw Turcji i Tatarom.
• 1711 – Car Piotr I Wielki powołał Senat Rządzący.
• 1770 – W Bostonie wojsko brytyjskie użyło broni palnej przeciwko demonstrującym przeciwnikom rządów brytyjskich w USA (masakra bostońska).
• 1798 – Wojska francuskie rozpoczęły inwazję na Szwajcarię.
• 1824 – Wybuchła I wojna brytyjsko-birmańska.
• 1866:
  • Biskupstwo Buenos Aires zostało podniesione do godności archidiecezji.
  • Oddano do użytku budynek parlamentu w Oslo.
• 1868 – W mediolańskiej La Scali odbyła się prapremiera opery Mefistofeles Arriga Boita do własnego libretta według Fausta Johanna Wolfganga Goethego.
• 1872 – Amerykanin George Westinghouse uzyskał patent na kolejowy hamulec pneumatyczny.
• 1903 – Deutsche Bank i rząd turecki zawarły porozumienie w sprawie budowy Kolei Bagdadzkiej, mającej połączyć Berlin z Basrą, w celu uniezależnienia się Niemiec od morskich dostaw surowców.
• 1907 – W Sankt Petersburgu zwołano Drugą Dumę, liczącą 518 posłów, w tym 46 posłów polskich (35 posłów z Królestwa i 11 posłów z Koła Kresowego). Wydarzeniu towarzyszyło 40-tysięczna demonstracja, którą rozproszyły oddziały wojskowe.
• 1916:
  • Płynący z Barcelony do Buenos Aires hiszpański liniowiec oceaniczny Príncipe de Asturias zatonął na wysokości brazylijskiego miasta Santos; zginęło 445 z 588 osób na pokładzie.
  • Założonego hiszpański klub piłkarski RCD Mallorca.
• 1918 – I wojna światowa: Rumunia podpisała zawieszenie broni z państwami centralnymi.
• 1933 – W Niemczech odbyły się wybory parlamentarne; NSDAP zdobyła 44% głosów.
• 1936:
  • Odbyła się 8. ceremonia wręczenia Oscarów.
  • W Wielkiej Brytanii odbył się pierwszy lot myśliwca Supermarine Spitfire.
• 1938: Wojna domowa w Hiszpanii: rozpoczęła się bitwa koło przylądka Palos.
• 1940 – II wojna światowa: Biuro Polityczne Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) podjęło decyzję o wymordowaniu ok. 25 tysięcy polskich jeńców wojennych.
• 1943 – Dokonano oblotu brytyjskiego myśliwca Gloster Meteor.
• 1945 – W wyniku brytyjskiego nalotu bombowego na Chemnitz zginęło około 4 tys. osób.
• 1946:
  • Na Kanale La Manche zatonął polski frachtowiec SS Kielce.
  • W przemówieniu w Fulton w stanie Missouri Winston Churchill po raz pierwszy użył określenia "żelazna kurtyna", określającego linię podziału Europy na blok wschodni i zachodni. Przemówienie to przyjmuje się za początek zimnej wojny.
• 1947 – W Norymberdze rozpoczął się proces prawników nazistowskiego wymiaru sprawiedliwości.
• 1958:
  • Dokonano oblotu bombowca Jak-28.
  • Wystrzelono amerykańskiego satelitę naukowego Explorer 2.
• 1960 – Kubański fotograf Alberto Korda wykonał najsłynniejsze zdjęcie Ernesto "Che" Guevary.
• 1961 – Rozpoczęto budowę kolei mauretańskiej.
• 1966:
  • Amerykański Boeing 707 rozbił się rozbił się o górę Fudżi w Japonii; zginęły 124 osoby.
  • Austriacki wokalista Udo Jürgens utworem Merci Chéri zwyciężył w 11. Konkursie Piosenki Eurowizji w Luksemburgu.
• 1969 – Gustav Heinemann został wybrany przez Bundestag na prezydenta RFN.
• 1970:
  • Premiera filmu Port lotniczy.
  • Wszedł w życie Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT).
• 1973 – 68 spośród 182 osób na pokładzie zginęło w katastrofie hiszpańskiego samolotu DC-9 pod francuskim Nantes.
• 1974 – Wojna Jom Kippur: ostatnie oddziały izraelskie wycofały się z zachodniej części Kanału Sueskiego.
• 1975 – 20 osób zginęło, a 12 zostało rannych w wyniku strzelaniny po ataku palestyńskich terrorystów na Hotel Savoy w Tel Awiwie.
• 1977 – Walijski kierowca Formuły 1 Tom Pryce oraz jeden z porządkowych zginęli w wypadku podczas wyścigu Grand Prix RPA.
• 1978 – Została uchwalona nowa Konstytucja ChRL.
• 1979 – Amerykańska sonda Voyager 1 minęła Jowisza w odległości 280 tys. km.
• 1980:
  • Premiera filmu Skąpiec.
  • Utworzono Park Narodowy Channel Islands w Kalifornii.
• 1982 – Radziecka sonda Wenera 14 wylądowała na Wenus.
• 1992 – Na konferencji ministrów spraw zagranicznych w Kopenhadze powołano do życia Radę Państw Morza Bałtyckiego (CBSS).
• 1993 – 83 osoby zginęły w katastrofie samolotu Fokker 100 linii Palair Macedonian w Skopje.
• 1999 – Premiera filmu Depresja gangstera.
• 2003:
  • 17 Izraelczyków zginęło, a 53 zostało rannych w palestyńskim samobójczym zamachu bombowym na autobus w Hajfie.
  • Urzędujący prezydent Robert Koczarian wygrał wybory prezydenckie w Armenii.
  • Wszedł w życie Światowy Kodeks Antydopingowy.
• 2004 – Michaił Fradkow został premierem Rosji.
• 2006 – Odbyła się 78. ceremonia wręczenia Oscarów.
• 2007 – Przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości w Hadze rozpoczęły się przesłuchania w sprawie sporu o granicę morską między Nikaraguą i Hondurasem.
• 2008:
  • 16 osób zginęło w wyniku zatonięcia przeciążonej łodzi na sztucznym jeziorze Farka pod Tiraną.
  • Po 13 latach Bill Gates stracił pozycję lidera w rankingu najbogatszych ludzi na świecie według magazynu Forbes, nowym liderem został Warren Buffett.
• 2009:
  • 6 milicjantów zginęło w czasie rozbrajania ładunku wybuchowego pod Nazraniem w Inguszetii.
  • Michael Jackson zapowiedział swój powrót na scenę i wyruszenie w trasę This Is It po 12 latach przerwy od ostatniej serii koncertów.

[edytuj] Urodzili się

• 1133 – Henryk II Plantagenet, król Anglii (zm. 1189)
• 1234 – Kinga, święta, księżna krakowska i sandomierska (zm. 1292)
• 1324 – Dawid II Bruce, król Szkocji (zm. 1371)
• 1326 – Ludwik Węgierski, król Polski i Węgier (zm. 1382)
• 1512 – Gerhard Kremer, zw. Merkatorem, flamandzki matematyk i geograf (zm. 1594)
• 1574 – William Oughtred, angielski matematyk (zm. 1660)
• 1637 – Jan van der Heyden, niderlandzki malarz (zm. 1712)
• 1696 – Giovanni Battista Tiepolo, włoski malarz (zm. 1770)
• 1716 – Mikołaj Pacassi, austriacki architekt (zm. 1790)
• 1800 – Kazimierz Deczyński, polski pamiętnikarz (zm. 1838)
• 1801 – Ludwik Kauffman, polski rzeźbiarz (zm. 1855)
• 1808 – Szymon Konarski, polski działacz niepodległościowy (zm. 1839)
• 1813 – Kazimierz Gzowski, kanadyjski inżynier polskiego pochodzenia (zm. 1898)
• 1815 – Ali Pasza Mehmed Emin, turecki polityk dyplomata (zm. 1871)
• 1817 – Austen Henry Layard, brytyjski dyplomata, archeolog, odkrywca starożytnej Niniwy (zm. 1894)
• 1830 – Étienne-Jules Marey, francuski fizjolog (zm. 1904)
• 1848 – Ryta od Jezusa, portugalska zakonnica, błogosławiona katolicka (zm. 1913)
• 1870 – Frank Norris, amerykański pisarz (zm. 1902)
• 1871 – Róża Luksemburg, polska i niemiecka działaczka robotnicza (zm. 1919)
• 1873 – Zygmunt Chmielewski, polski inżynier chemik, działacz spółdzielczy (zm. 1939)
• 1874 – Arthur van Schendel, holenderski pisarz (zm. 1946)
• 1880 – Siergiej Bernstein, radziecki matematyk (zm. 1968)
• 1887 – Heitor Villa-Lobos, brazylijski kompozytor, dyrygent, pianista (zm. 1959)
• 1901 – Julian Przyboś, polski poeta (zm. 1970)
• 1902:
  • Ludwik Christians, polski adwokat, polityk, prezes Polskiego Czerwonego Krzyża (zm. 1956)
  • Tadeusz Manteuffel, polski historyk (zm. 1970)
• 1907 – Zygmunt Haupt, polski pisarz, malarz, architekt (zm. 1975)
• 1908:
  • Rex Harrison, brytyjski aktor (zm. 1990)
  • Teodor Parnicki, polski pisarz (zm. 1988)
• 1910 – Momofuku Ando, japoński wynalazca zupek chińskich (zm. 2007)
• 1915 – Laurent Schwartz, francuski matematyk (zm. 2002)
• 1918 – James Tobin, amerykański ekonomista (zm. 2002)
• 1921 – Árpád Fekete, węgierski piłkarz, trener piłkarski (zm. 2012)
• 1922 – Pier Paolo Pasolini, włoski pisarz, poeta, reżyser filmowy (zm. 1975)
• 1926 – Violeta Manushi, albańska aktorka (zm. 2007)
• 1927:
  • Jack Cassidy, amerykański aktor, piosenkarz (zm. 1976)
  • Maria Klejdysz, polska aktorka (zm. 2009)
• 1931:
  • Tamaz Cziładze, gruziński pisarz
  • Rudolf Ströbinger, niemiecki pisarz (zm. 2005)
• 1932 – Earl Woods, amerykańska golfista, trener, ojciec Tigera Woodsa (zm. 2006)
• 1933:
  • Walter Kasper, niemiecki duchowny katolicki, kardynał
  • Tadeusz Żuk, polski inżynier, autor podręczników i publikacji naukowych (zm. 2011)
• 1934 – Daniel Kahneman, amerykański ekonomista
• 1936 – Canaan Banana, zimbabweński pastor metodystów, polityk, prezydent Zimbabwe (zm. 2003)
• 1938 – Lynn Margulis, amerykańska biolog (zm. 2011)
• 1940:
  • Jerzy Zygmunt Nowak, polski aktor
  • Sepp Piontek, niemiecki piłkarz, trener piłkarski
• 1941 – Ryszard Czekała, polski reżyser filmów animowanych (zm. 2010)
• 1942 – Felipe González Márquez, hiszpański polityk, premier Hiszpanii
• 1943:
  • Lucio Battisti, włoski piosenkarz (zm. 1998)
  • Kazimierz Kosiniak-Kamysz, polski profesor, specjalista w zakresie seminologii
• 1944:
  • Lech Rutkowski, polski polityk samorządowy, prezydent Białegostoku
  • Ewa Sowińska, polska działaczka polityczna, lekarka, posłanka na Sejm RP, Rzecznik Praw Dziecka
• 1945 – Maciej Rybiński, polski dziennikarz, scenarzysta filmowy (zm. 2009)
• 1946 – Adam Tański, polski polityk
• 1947:
  • Leszek Bugaj, polski polityk, samorządowiec (zm. 2009)
  • Konstanty Andrzej Kulka, polski skrzypek
• 1948:
  • Jan van Beveren, holenderski piłkarz, bramkarz (zm. 2011)
  • Annette Charles, amerykańska aktorka (zm. 2011)
• 1949 – Leszek Błażyński, polski bokser (zm. 1992)
• 1950 – Rick Folk, kanadyjski curler
• 1951:
  • Stanisław Iwanicki, polski prawnik, polityk
  • Jurij Krawczenko, ukraiński polityk (zm. 2005)
• 1952:
  • Alan Clark, brytyjski muzyk
  • Fernando da Piedade Dias dos Santos, angolski polityk, premier Angoli
• 1953 – Marek Nowicki, polski adwokat, dyplomata
• 1956:
  • Czesław Baranowski, polski aktor
  • Teena Marie, amerykańska piosenkarka (zm. 2010)
• 1958 – Andy Gibb, australijski piosenkarz (zm. 1988)
• 1962:
  • Robert Curbeam, amerykański astronauta
  • Jonathan Penner, amerykański aktor, scenarzysta, producent filmowy
• 1964 – Andrzej Krzywy, polski wokalista zespołu De Mono
• 1965 – Piotr Banach, polski muzyk
• 1968 – Sławomir Grzymkowski, polski aktor
• 1970:
  • Joe Brincat, maltański piłkarz
  • John Frusciante, amerykański gitarzysta zespołu Red Hot Chili Peppers
• 1972:
  • Mikael Tillström, szwedzki tenisista
  • Luca Turilli, włoski muzyk, kompozytor
• 1973:
  • Robert Bonin, polski żużlowiec
  • Mika Laitinen, fiński skoczek narciarski
  • Nicole Pratt, australijska tenisistka
• 1974:
  • Kevin Connolly, amerykański aktor
  • Jens Jeremies, niemiecki piłkarz
  • Eva Mendes, amerykańska aktorka
  • Brad Schumacher, amerykański pływak, piłkarz wodny
• 1975:
  • Mihai Gîncu, mołdawski instrumentalista, założyciel grupy Zdob şi Zdub
  • Siergiej Iwanow, rosyjski kolarz szosowy
• 1976:
  • Przemysław Kruk, polski snookerzysta
  • Adriana Serra Zanetti, włoska tenisistka
• 1977 – Dainius Gleveckas, litewski piłkarz
• 1978 – Papoose, amerykański raper
• 1979:
  • Kajetan Kajetanowicz, polski kierowca rajdowy
  • Jarosław Kalinowski, polski koszykarz
• 1980:
  • Yan Barthelemí, kubański aktor
  • Sabrina Buchholz, niemiecka biathlonistka
• 1982 – Bartosz Wrona, polski wokalista zespołu Just 5
• 1985
  • Anita Kwiatkowska, polska siatkarka
  • Matea Mezak, chorwacka tenisistka
• 1987 – Anna Czakwetadze, rosyjska tenisistka
• 1989 – Sterling Knight, amerykański aktor, wokalista
• 1991 – Michael Hayböck, austriacki skoczek narciarski
• 1994 – Daria Gawriłowa, rosyjska tenisistka

[edytuj] Zmarli

•   254 – Lucjusz I, święty, papież (ur. ?)
• 1118 – Maurus, polski duchowny katolicki, biskup krakowski (ur. ?)
• 1609 – Mikołaj Gomółka, polski kompozytor renesansowy (ur. ok. 1535)
• 1695 – Henry Wharton, angielski pisarz (ur. 1664)
• 1827 – Pierre Simon de Laplace, francuski matematyk (ur. 1749)
• 1827 – Alessandro Volta, włoski fizyk (ur. 1745)
• 1863 – Andrij Potebnia, ukraiński rewolucjonista, oficer armii carskiej, uczestnik powstania styczniowego (ur. 1838)
• 1867 – Francesco Maria Piave, włoski librecista (ur. 1810)
• 1893 – Hippolyte Taine, francuski filozof i historyk (ur. 1828)
• 1895 – Henry Creswicke Rawlinson, angielski asyrolog i dyplomata (ur. 1810)
• 1925 – Clément Ader, francuski pionier lotnictwa (ur. 1841)
• 1927 – Zygmunt Bujnowski, polski malarz (ur. 1895)
• 1930 – Antoni Michałowski, polski lekarz, działacz społeczny, uczestnik powstania styczniowego (ur. 1837)
• 1939 – Jan Gwalbert Pawlikowski, polski pisarz (ur. 1860)
• 1944 – Józef Dambek, pomorski działacz społeczny, pedagog, przywódca TOW Gryf Kaszubski (ur. 1903)
• 1945 – Karl Friedrich Giese, niemiecki działacz samorządowy, burmistrz Iławy (ur. prawdopodobnie 1883)
• 1950:
  • Edgar Lee Masters, amerykański pisarz (ur. 1868)
  • Roman Szuchewycz, ukraiński działacz nacjonalistyczny (ur. 1907)
• 1953:
  • Siergiej Prokofjew, rosyjski kompozytor (ur. 1891)
  • Józef Stalin, rosyjski polityk (ur. 1878)
• 1964 – Karol Maria Splett, polski duchowny katolicki, biskup gdański (ur. 1898)
• 1965 – Stanisław Lam, polski wydawca, bibliofil (zm. 1891)
• 1966 – Anna Achmatowa, rosyjska poetka (ur. 1889)
• 1967 – Mischa Auer, amerykański aktor (ur. 1905)
• 1974 – Antoni Misiak, polski włókiennik, turysta i działacz PTTK w Łodzi (ur. 1922)
• 1977 – Tom Pryce, walijski kierowca Formuły 1 (ur. 1949)
• 1978 – Zbigniew Załuski, polski eseista, publicysta (ur. 1926)
• 1982 – John Belushi, amerykański aktor (ur. 1949)
• 1987 – Mieczysław Verocsy, polski operator filmowy (ur. 1920)
• 1990 – Klemens Szaniawski, polski filozof i logik (ur. 1925)
• 1991 – Stefan Kozicki, polski reportażysta, scenarzysta filmowy (ur. 1923)
• 1993 – Mieczysław Kościelniak, polski malarz, grafik (ur. 1912)
• 1994 – Jan Dobraczyński, polski pisarz, działacz społeczny i polityczny (ur. 1910)
• 2000 – Daniel Yanofsky, kanadyjski szachista, arcymistrz (ur. 1925)
• 2002 – Stanisław Jankowski, polski oficer, architekt, adiutant gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego (ur. 1911)
• 2004:
  • Carlos Arosemena Monroy, ekwadorski polityk, prezydent Ekwadoru (ur. 1919)
  • Stanisław Musiał, polski jezuita, zwolennik dialogu chrześcijańsko-żydowskiego (ur. 1938)
• 2005 – Daniel Dziarmaga, polski piłkarz (ur. 1974)
• 2006:
  • Milan Babić, chorwacki polityk, przywódca chorwackich Serbów (ur. 1956)
  • Roman Ogaza, polski piłkarz, reprezentant Polski, wicemistrz olimpijski (ur. 1952)
• 2007 – Marek Obertyn, polski aktor (ur. 1952)
• 2008:
  • Elfriede Kaun, niemiecka lekkoatletka (ur. 1914)
  • Władysław Pożaryski, polski geolog (ur. 1910)
  • Joseph Weizenbaum, amerykańsko-niemiecki informatyk (ur. 1923)
• 2009:
  • Stanisław Ceberek, polski polityk, poseł na Sejm PRL IV i V kadencji, senator III kadencji (ur. 1927)
  • Irena Dzierzgowska, polska polityk, wiceminister edukacji narodowej (ur. 1948)
• 2011 – Alberto Granado, argentyński pisarz (ur. 1922)
• 2012:
  • Francisco Xavier do Amaral, timorski polityk, prezydent Timoru Wschodniego (ur. 1937)
  • Marian Kuszewski, polski szermierz, szablista (ur. 1933)

Przypisy