Ten artykuł dotyczy Litwy. Zobacz też: wieś Żmudź w województwie lubelskim.

Współczesna flaga Żmudzi	Współczesny herb wielki Żmudzi
Regiony etnograficzne Litwy, kolorem jasnozielonym zaznaczono Żmudź ze stolicą w Telszach
Herb księstwa żmudzkiego I Rzeczypospolitej

Żmudź (łac. Samogitia, żmudz. Žemaitėjė, lit. Žemaitija) – jeden z pięciu regionów etnograficznych współczesnej Litwy, a także historyczna nazwa Dolnej Litwy. Dawna jednostka podziału terytorialnego (starostwo równoważne województwu) przedrozbiorowej Rzeczypospolitej Polskiej, jako Księstwo żmudzkie należące do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Od 1918 r. część Litwy.

Pod względem geograficznym tworzy Pojezierze Żmudzkie (zwane także Wysoczyzną Żmudzką) o charakterze morenowym, do 230 m wysokości n.p.m., w zachodniej części Litwy. Ziemie równinne, średnio urodzajne.

Od XIII wieku najeżdżana przez Krzyżaków i kawalerów mieczowych. W Królewcu w 1384 roku książę Witold obiecał Żmudź Zakonowi Krzyżackiemu w zamian za pomoc. Potwierdził to układ nad rzeką Ełkiem w 1390 roku. W roku 1398 Witold Kiejstutowicz odstąpił region pokojem na wyspie Salin Krzyżakom, którzy ustanowili tu własną jednostkę terytorialną: wójtostwo. W roku 1400 wojska litewskie pod wodza Witolda pomagały Krzyżakom zajmować Żmudź (w zamian Krzyżacy wzięli udział w bitwie nad Worsklą). Jednocześnie za wiedzą Witolda wybuchło na Żmudzi powstanie w 1401 roku. Pod koniec roku Litwa oficjalnie rozpoczęła pomagać powstańcom. Krzyżacy odpowiedzieli wspierając Świdrygiełłę z którym podpisali układ w Malborku w 1402 roku. Wojna litewsko-żmudzka zakończyła się pokojem w Raciążu w roku 1403. W 1404 roku wójtem Żmudzi został Michał Küchmeister. W roku 1405 i 1406 wojska litewskie ponownie wspierały krzyżaków przeciwko Żmudzinom. Głównymi zamkami krzyżackimi na Żmudzi były Dubissa, Tylża, Fredeburg, zamek nad Ełkiem. W czerwcu 1409 ponownie wybuchło powstanie, a Witold przysłał swego namiestnika Rumbolda.^[1]

W 1411 r. Krzyżacy zrzekli się Żmudzi podpisując pokój toruński. W 1413 r. Żmudź została włączona do Litwy jako starostwo z zachowaniem pewnych przywilejów. W tymże roku ochrzczona. Starostwem żmudzkim zarządzali starostowie. W 1417 powstała diecezja żmudzka ze stolicą w Miednikach. Władcy Polski przywrócili tytuł książąt żmudzkich w 1441 roku (łac. duces Samogitiae) i zachowali go do 1795).

Wielki książę

• Kgwinðbunt
• Kiernus
• Montwil ?-1070
• Wikinth
• Trabus
• Roman
• Narymont XIII wiek

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Żmudzini
• Semigalia, Kurlandia, Liwonia, Łotwa, Łatgalia
• podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów
• Powstanie listopadowe na ziemiach zabranych

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Żmudź w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV (Worowo – Żyżyn) z 1895 r.

p • d • e Regiony etnograficzne Litwy Auksztota (Litwa właściwa) • Dzukia • Litwa Mniejsza • Suwalszczyzna • Żmudź