Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości noszące tę nazwę.

Żary
Herb Żar Flaga Żar
Państwo	Polska
Województwo	lubuskie
Powiat	żarski
Gmina	gmina miejska
Założono	1030
Prawa miejskie	1260
Burmistrz	Wacław Maciuszonek
Powierzchnia	33,49 km²
Wysokość	160 m n.p.m.
Ludność (2011) • liczba • gęstość	38 814 1157,4 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 68
Kod pocztowy	68-200 do 68-205
Tablice rejestracyjne	FZA
Położenie na mapie Polski Żary
51°38′12″N 15°08′12″E / 51.63667, 15.13667Na mapach: 51°38′12″N 15°08′12″E / 51.63667, 15.13667
TERC (TERYT)	4081111021
Hasło promocyjne: Miasto przyjazne inwestorom – Stolica polskich Łużyc
Urząd miejski ul. Rynek 1-5 68-200 Żary
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Żary w Wikisłowniku
Strona internetowa

Żary (łac. Sara, Sarove, niem. Sorau, dolnołużycki Żarow) – miasto i gmina w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim, siedziba powiatu żarskiego. Położone na południowym skraju Wału Trzebnickiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 38 617 mieszkańców^[1].

Żary są 4. co do wielkości miastem w województwie. Są także największym miastem w polskiej części Łużyc i między innymi z tego względu noszą miano stolicy tego regionu^[2].

[edytuj] Położenie

Żary znajdują się we wschodniej części mezoregionu Wzniesienia Żarskie, a południowo-wschodnia część już na terenach mezoregionu Bory Dolnośląskie. Miasto leży między dwoma lewobrzeżnymi dopływami Odry: Bobrem i Nysą Łużycką.

Historycznie teren ten należy do Łużyc Dolnych^[3]. Urbanistycznie miasto rozwinęło się w kierunku południowym, gdyż Wzniesienia Żarskie, dość strome od strony północnej utrudniały kolonizację od tej strony.

Stary Rynek w Żarach

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 33,49 km²^[4]. Miasto stanowi 2,39% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2002 Żary mają obszar 33,24 km², w tym: użytki rolne 39%, użytki leśne 20%^[5].

W latach 1950–1998 miasto należało do województwa zielonogórskiego.

[edytuj] Toponimia

Do XVIII wieku niemiecka nazwa miasta Soraw^{[potrzebne źródło]}

Krótko po 1945 r. miasto miało nazwy Żuraw, Żóraw, Żarów. Później krótko Żary koło Żagania^[6] W maju 1946 r. wprowadzono urzędowo nazwę Żary^[7].

Żary w latach 80. XX w. w żargonie wojskowym złośliwie były nazywane – wspólnie z Żaganiem i Gubinem – Trójkątem Bermudzkim.^{[potrzebne źródło]}

[edytuj] Historia miasta

Ta sekcja od 2009-01 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Nazwa Zara pojawia się pierwszy raz w roku 1007 w kronice Thietmara. Około roku 1030 osada zastaje przyłączona przez Mieszka II do Polski. Przez terytorium plemienne Żarowian przebiegała droga handlowa zwana Traktem Niskim bądź Traktem Solnym. Miał istotne znaczenie dla rozwoju Żar i regionu w średniowieczu i nowszych dziejach.

Prawa miejskie oparte na tzw. prawie magdeburskim Żary uzyskały w 1260 roku. Burzliwa historia sprawiła, że miasto często zmieniało przynależność państwową. Do 1364 obejmowali nad miastem zwierzchnictwo Piastowie śląscy, do 1635 królowie czescy, a do 1815 elektorowie sascy. Na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego Żary wraz z całymi Dolnymi Łużycami stały się częścią Prus i później Niemiec aż do 1945 roku.

Właścicielami Żar byli: Dewinowie, Packowie, Bibersteinowie oraz Promnitzowie, których okazałe rezydencje przetrwały do dziś w róznym stanie. Przez setki lat miasto było ośrodkiem Wolnego Państwa Stanowego Żary-Trzebiel. W XIV wieku zaczynały powstawać cechy sukienników, płócienników, piwowarów, szewców i farbiarzy. W XIX w. miasto stało się prężnym ośrodkiem przemysłowym, w którym głównie dominowały zakłady włókiennicze, zatrudniające 50% wszystkich pracujących w przemyśle. W latach 1888 - 1945 istniała tu znana manufaktura porcelany.

Podczas II wojny światowej, od 1942 w Żarach znajdował się oddział zakładów lotniczych Focke-Wulf przeniesiony tutaj z Bremy. Po nalocie alianckim 11 kwietnia 1944 ok. 12:10 spłonęła bądź legła w gruzach duża część zabudowy starego miasta. 13 lutego 1945 ok. 14:00 do Żar wkroczyły wojska 10. Korpusu Pancernego Armii Czerwonej; miasto zostało całkowicie zdobyte dopiero 16 lutego 1945. Na mocy postanowień konferencji poczdamskiej miasto przyłączone zostało do Polski.

[edytuj] Zabytki

Pałac Promnitzów oraz wieża zamku Dewinów-Bibersteinów

Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa

Ratusz

Rewitalizacja bloków na żarskiej starówce

Pomimo poważnych zniszczeń wojennych, w Żarach zachowało się wiele ciekawych zabytków architektury i pozostał średniowieczny układ urbanistyczny.

Do obiektów zabytkowych należą:

• Zamek Dewinów–Bibersteinów – Zamek gotycki został zbudowany z inicjatywy Albrechta Dziewina w drugiej połowie XIII w., przebudowany w latach 1540-1549 przez Bibersteinów i uzyskuje renesansowy charakter.
• Sąsiadujący z zamkiem barokowy pałac Promnitzów, zaprojektowany przez włoskiego architekta Giovanniego Simonetti. Został zbudowany w latach 1710- 1728 jako monumentalne, czteroskrzydłowe założenie z dziedzińcem pośrodku.
• Park geometryczny z pałacem ogrodowym i Błękitną Bramą z 1708.
• Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, który góruje nad starym miastem. Jest to gotycka świątynia, której zasadniczy kształt nadano w XV w., zaś północne fragmenty murów kościoła pochodzą z XII w. W latach 1670 – 1672 przy wschodniej ścianie dobudowano barokową kaplicę Promnitzów.
• Nieopodal kościoła odnajdziemy gotycką plebanię i gotycko-renesansowy budynek nadintendentury. Dzisiaj mieści się tutaj archiwum miejskie.
• Dzwonnica z XIV wieku. Wysokość 28 metrów. Jest to dawna gotycka baszta obronna z początków XIV wieku, która została podwyższona i zaadoptowana na dzwonnicę w XVI wieku.
• Kościół pw św. Piotra – wczesnogotycki z drugiej połowy XIII wieku. Zbudowany z kamienia polnego. Jednonawowy z węższym i niższym prezbiterium.
• Ratusz z przełomu XIV i XV w., z renesansowym portalem.
• Warte uwagi są kamieniczki otaczające rynek oraz stojące przy ulicy Bolesława Chrobrego – głównej arterii handlowej miasta. Najstarsze pochodzą z XVII stulecia.
• Pozostałości średniowiecznych obwarowań miejskich, częściowo odrestaurowane, fragmenty murów, dwie wieże
• Zielony Las, ulubione miejsce weekendowych spacerów mieszkańców, przylega do południowych granic miasta. Sporą atrakcją lasu są trzy wieże, m.in. przeciwpożarowa, widokowa, zbudowana przed wojną na najwyższym wzgórzu Wzniesień Żarskich (227 m n.p.m.), oraz "Wieża Promnitza". W pogodne dni można podziwiać z nich panoramę miasta oraz Karkonoszy.

[edytuj] Dzielnice i osiedla Żar

Miasto jest jednolitą gminą o statusie miejskim, bez prawnego podziału jej terytorium na dzielnice i osiedla, czyli na jednostki pomocnicze gminy. Jednakże w mieście istnieje zwyczajowy podział poszczególnych jego części wynikający ze względu na położenie tych terenów oraz z pewnych uwarunkowań historycznych i urbanistycznych. Dzielnice i osiedla mieszkaniowe nie stanowią oficjalnego podziału administracyjnego miasta. Są to nazwy zwyczajowe, które są powszechnie używane przez mieszkańców.

Dzielnice:

• Śródmieście
• Zatorze
• Kunice
• Lotnisko
• Koszary

Osiedla mieszkaniowe:

• Osiedle Moniuszki
• Osiedle Na Zatorzu
• Osiedle Lotnisko
• Osiedle Zawiszy Czarnego
• Osiedle Sportowa
• Osiedle Odbudowane

[edytuj] Demografia

Dane z 30 czerwca 2004^[8]:

Według danych z roku 2002 średni dochód na mieszkańca wynosił 1258,39 zł^[5].

[edytuj] Wspólnoty religijne

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące związki wyznaniowe:

• Gmina Wyznaniowa Żydowska we Wrocławiu Filia w Żarach
  • Synagoga w Żarach, ul. Zaułek Klasztorny

• Kościół ewangelicko-augsburski
  • Parafia Ewangelicko-Augsburska w Żarach

• Kościół polskokatolicki
  • Parafia pw. Dobrego Pasterza

• Kościół rzymskokatolicki
  • parafia św. Józefa Oblubieńca
  • parafia wojskowa Krzyża Świętego
  • parafia Matki Bożej Szkaplerznej
  • parafia Miłosierdzia Bożego
  • parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa
  • parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

• Kościół Zielonoświątkowy w RP
  • Zbór w Żarach, ul. Podchorążych 14a

• Świadków Jehowy
  • Zbór i Sala Królestwa: ul.Bohaterów Getta 7^{[potrzebne źródło]}

[edytuj] Gospodarka

Położenie w pasie przygranicznym ma duży wpływ na rozwój gospodarczy miasta. Bogate tradycje przemysłowe wraz z korzystnymi warunkami rozwoju, stworzonymi przez władze Żar, sprawiły, że żarskie firmy szybko dostosowały się do nowych warunków ekonomicznych. Coraz większą rolę odgrywa w Żarach przemysł drzewny, elektryczny, metalowy oraz materiałów budowlanych. W wiele żarskich firm zainwestowali obcokrajowcy, korzystając z wykwalifikowanej kadry pracowniczej. Zainwestowany kapitał zagraniczny to do tej pory około 350 mln dolarów.^{[potrzebne źródło]} Żary zajmują 26. miejsce wśród najbardziej atrakcyjnych dla inwestorów miast powiatowych w rankingu sporządzonym przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową. W 2006 r. zajęły 2 miejsce w rankingu gmin miejskich i miejsko-wiejskich ogłoszonym przez gazetę "Rzeczpospolita".^{[potrzebne źródło]}

W ostatnich latach w Żarach znacząco wzrosła liczba restauracji oraz miejsc hotelowych, co umożliwia rozwój ruchu turystycznego, przede wszystkim tzw. turystyki przejazdowej.^{[potrzebne źródło]}

[edytuj] Komunikacja

Dworzec kolejowy w Żarach i szynobus serii SA133

Miasto leży ok. 10 km od drogi krajowej nr 18 (trasa europejska E36), na przecięciu się dróg krajowych nr 12 i nr 27. Otoczone jest obwodnicą oddaną do użytku 12 grudnia 2005.

Do Berlina jest ok. 180 km, do Wrocławia 150 km. Przez miasto biegnie szlak kolejowy z Wrocławia – Legnica – Małomice – Żagań – Żary – Forst – Chociebuż – Berlin.

W okresie przed druga wojną miasto posiadało interesującą sieć podmiejskiej kolei elektrycznej, powiązanej z tutejszym zagłębiem wydobywczym węgla brunatnego. Jako że na zelektryfikowanych liniach wąskotorowych prowadzono przewozy pasażerskie, można mówić o istnieniu tramwajów podmiejskich w przedwojennych Żarach.

Komunikację autobusową w mieście obsługuje MZK Żagań oraz PKS Żary, a podmiejską zapewnia PKS Żary. Ważniejsze linie obsługiwane przez tę firmę to linie z Żar do: Poznania, Wrocławia, Gorzowa Wielkopolskiego, Zakopanego oraz lokalne do Żagania, Zielonej Góry, Gubina i Łęknicy.

[edytuj] Edukacja

• Szkoła Podstawowa nr. 1 Im.Fryderyka Chopina
• Szkoła Podstawowa nr. 2
• Szkoła Podstawowa nr. 3
• Szkoła Podstawowa nr. 5
• Szkoła Podstawowa nr.8 Im.Bolesława Chrobrego
• Szkoła Podstawowa nr. 10
• Społeczna Szkoła Podstawowa
• Katolicka Szkoła Podstawowa
• Gimnazjum nr 1
• Gimnazjum nr 2
• Gimnazjum nr 3
• Gimnazjum nr 4
• Społeczne Gimnazjum
• Katolickie Gimnazjum
• Gimnazjum Specjalne
• Gimnazjum Specjalne – Zespół Szkół Specjalnych
• I LO im. B. Prusa – ZSO
• Społeczne Liceum Ogólnokształcące
• Katolickie Liceum Ogólnokształcące
• Zespół Szkół Ekonomicznych
• Zespół Szkół Samochodowych
• Zespół Szkół Rolniczych
• Zespół Szkół Budowlanych
• Zespół Szkół Ogólnokształcących i Technicznych
• Łużycka Wyższa Szkoła Humanistyczna
• Państwowa Szkoła muzyczna Im. Georga Philipa Telemanna.
• Szkoła Muzyczna Yamaha

[edytuj] Kultura

Żarski Dom Kultury

• Salon Wystaw Artystycznych Żarskiego Domu Kultury
• Punkt Informacyjno-Promocyjny (Rynek 17)
• Sala Widowiskowa „Luna” Żarskiego Domu Kultury

"Mała Galeria ŻDK"

• Filia Żarskiego Domu Kultury "Kunice" "Galeria Zaścianek ŻDK"
• Młodzieżowy Dom Kultury
• Miejska Biblioteka Publiczna
• Kino „Pionier”
• PTTK Oddział Żary (Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego)

[edytuj] Sport i rekreacja

Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list.

[edytuj] Obiekty sportowe

Na terenie miasta znajduje się wiele obiektów sportowych. Do tych ważniejszych należą:

• Kryta Pływalnia WODNIK
• Stadion Syrena
• Kręgielnia "Pod Papugami"
• Kryte lodowisko
• Kąpielisko "Leśna" (obecnie zamknięte, z powodu braku środków na renowację obiektu)
• a także kompleksy boisk, dwie nowoczesne pełnowymiarowe hale sportowe, siłownie, kryte i otwarte korty tenisowe oraz skatepark.

[edytuj] Kluby sportowe

• Klub Sportowy Promień Żary
• Miejski Ludowy Klub Sportowy AGROS
• Klub Sportowy Unia Kunice
• Żary MTB Team
• Uczniowski Klub Sportowy Bolko Żary
• Sokół Żary
• oraz inne kluby sportowe

[edytuj] Media w Żarach

Ogólnopolskie stacje radiowe docierają do Żar z obiektu RTCN Żagań-Wichów. Ponadto 2 stacje radiowe nadają z wieży wodociągowej przy ul. Rataja.

Gazety w regionie:

• Gazeta Regionalna
• Gazeta Lubuska

[edytuj] Telewizja

• Lokalna telewizja TVL - Telewizja Lubuska w sieci kablowej Vectra.
  • Również w Żarach można odebrać naziemną telewizją cyfrową (DVB-T). Dzisiaj z polskich kanałów jest to tylko MUX-2 (kanały komercyjne - kanał 41, moc 50 kW), w przyszłości dojdą kolejne MUX-y. Natomiast naziemną telewizję cyfrową z terenu Niemiec można odebrać w Żarach z masztu Cottbus *Calau*.

[edytuj] Miasta partnerskie

Ta sekcja od 2011-06 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

• Weißwasser/Oberlausitz
• Longuyon
• Gárdony

[edytuj] Urodzeni w Żarach

• Bożenna Bukiewicz, polityk
• Sebastian Dudek, piłkarz
• Jolanta Fedak, polityk
• Jacek Filipiak, reżyser filmowy(Świadek Koronny)
• Zbigniew Izdebski, polski pedagog i seksuolog
• Antoni Jaszczak, nauczyciel akademicki i były minister budownictwa
• Mariusz Liberda, piłkarz, bramkarz
• Iwona Matkowska, zapaśniczka
• Andrzej Niedzielan, piłkarz
• Janusz Rewiński, polski aktor
• Tadeusz Ślusarski, mistrz olimpijski w skoku o tyczce
• Józef Tracz, polski zapaśnik, medalista olimpijski
• Mieczysław Tracz, zapaśnik, starszy brat Józefa Tracza
• Agata Szewioła, polska modelka, Miss Polski 2010
• Ernestyna Winnicka, aktorka (Plebania)
• Paweł Wójcik, dziennikarz, komentator sportowy
• Katarzyna Senyk, dziennikarz, prowadząca wiadomości TVP 1

[edytuj] Zobacz też

• Kopalnia Węgla Brunatnego Sieniawa
• Synagoga w Żarach
• Synagoga w Żarach (ul. Zaułek Klasztorny)
• Stary cmentarz żydowski w Żarach
• Nowy cmentarz żydowski w Żarach

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Żary

• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta województwa lubuskiego Babimost • Bytom Odrzański • Cybinka • Czerwieńsk • Dobiegniew • Drezdenko • Gorzów Wielkopolski • Gozdnica • Gubin • Iłowa • Jasień • Kargowa • Kostrzyn nad Odrą • Kożuchów • Krosno Odrzańskie • Lubniewice • Lubsko • Łęknica • Małomice • Międzyrzecz • Nowa Sól • Nowe Miasteczko • Nowogród Bobrzański • Ośno Lubuskie • Rzepin • Skwierzyna • Sława • Słubice • Strzelce Krajeńskie • Sulechów • Sulęcin • Szlichtyngowa • Szprotawa • Świebodzin • Torzym • Trzciel • Witnica • Wschowa • Zbąszynek • Zielona Góra • Żagań • Żary

p • d • e Powiat żarski Miasta Jasień • Lubsko • Łęknica • Żary Gminy miejskie Łęknica • Żary Gminy miejsko-wiejskie Jasień • Lubsko Gminy wiejskie Brody • Lipinki Łużyckie • Przewóz • Trzebiel • Tuplice • Żary